नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)

परिचय

नेपालको प्रदेश नं.५ अन्तर्गत पर्ने  १२ वटा जिल्ला मध्येको एक जिल्ला नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) हो । नेपालको संविधान (२०७२) मा साविकको नवलपरासी जिल्लालाई नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) र नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) नामाकरण भै छुट्टा छुट्टै जिल्लाको रुपमा अनुसूचीमा उल्लेख भए बमोजिम मिति २०७४।०७।१९ गते देखि जिल्ला प्रशासन कार्यालय नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) को नामबाट कार्यालय संचालन भै आएको छ ।  करिब ६३४.८८  वर्ग कि.मी. क्षेत्रफलमा फैलिएको यस जिल्लाको पूर्वमा नवलपुर , पश्चिममा रुपन्देही, उत्तरमा पाल्पा र तनहु जिल्ला र दक्षिणमा मित्रराष्ट्र भारतको उत्तर प्रदेश र विहार प्रान्त पर्दछन् ।

समुन्द्री सतहबाट करिब ९१ मि. देखि १९३६ मि. सम्मको उचाईमा अवस्थित जिल्लाको पूर्व—दक्षिण सुस्ता गाउँपालिका , पश्चिम—दक्षिण भागमा तराई, उत्तर–पूर्व र उत्तर—पश्चिम भागमा महाभारत पर्वत श्रृङखलाको चुरे पहाडी क्षेत्र पाइन्छ । नवलपरासी ( बर्दघाट सुस्ता पश्चिम ) जिल्ला भौगोलिक रुपमा पनि सम्पन्न एवं भिन्नै पहिचान बोकेको तीन तल्ले जिल्लाको रुपमा सुपरिचित रहेको छ । यहा“ पहाडी क्षेत्र , भित्री मधेश र तराई क्षेत्र  रहेका छन् । यसै भौगोलिक विविधताका कारण नेपाल अधिकाराज्य भरिकै हावापानी वातावरण र संस्कृति यहा पाइन्छ ।

यहाको न्यूनतम तापक्रम ५ डिग्री सेल्सियस र अधिकतम तापक्रम ४४ डिग्री सेल्सियस सम्म रहेको पाइन्छ । कालीगण्डकी करिडोर अन्र्तगत नारायणी नदीको कंचन जलप्रवाहबाट सदियौं देखि सिंचित यस जिल्लामा विविध जातजाति, भाषाभाषी, धर्म संस्कृतिको सम्श्रिण पाइन्छ । यहा जनगणना २०५८ अनुसार ३२१०५८  जनसंख्या रहेकोमा नेपाल अधिराज्यमै सबै भन्दा बढी कुमाल र रजभार जातिको बसोबास समेत रहेको पाइन्छ । भौगोलिक रुपमा यस जिल्लाको सम्पूर्ण भू—भागलाई दाउन्नेडाडाले करिब बीचबाट चिरी पूर्व तर्फ नवलपुर क्षेत्र र पश्चिम तर्फ परासी क्षेत्रको रुपमा जिल्लालाई दुई खण्डमा विभाजन गरेकोे छ ।

ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक पहिचान

ऐतिहासिक एवं सांस्कृति रुपमा भिन्नै पहिचान बोकेको यस स्थानमा महामानव भगवानबुद्धको परिनिर्वाण पश्चात प्राप्त आठवटा अस्थिधातु मध्ये एक अस्थि धातु राखिएको विश्व प्रसिद्ध रामग्राम स्तुप रहेको छ । प्राचिन समयमा सम्राट अशोकले अन्य स्थलका अस्ति धातुहरु निकाली आफ्नो राज्यमा विभाजन गरी कैयौं बौद्ध स्तुपहरु निर्माण गरेका भएता पनि यस स्थलमा रहेको अस्थिधातु निकाल्न आउँदा नाग र हात्तिहरुले संरक्षण गरी निकाल्न नदिएको भन्ने जनश्रुति रहेको छ । यसै पवित्र स्थलको नामबाट नगरपालिका र यस शाखाको नामाकरण गरिएको हो । यो रामग्राम महामानव गौतमबुद्धको मावली गाउ“, उनको बाल्यकालको क्रिडास्थल र प्राचिन कोलिय गणराज्यको राजधानी रहेको विश्वास गरिन्छ । यसका अलावा यहा“ पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकिकरण गर्नु पूर्व पाल्पाका सेन वशी राजाहरुका इष्टदेवी पाल्ही भगवतिको प्रसिद्ध मान्दिर समेत रहेको छ ।यस जिल्लामा  सोना–तमसा र सप्तगण्डकी नदीहरुको समिश्रणबाट बनेको प्रसिद्ध त्रिवेणी धाम (जुन स्थल भारतको प्रयाग जतिकै श्रदा र आस्थाको केन्द्रको रुपमा रहेको छ),  अद्यापी रहेको पाउन सकिन्छ) |

यसका अतिरिक्त यहाँ मदारथान, बाबा बर्दगोरिया कुटी, अनुमा घाट, पण्डितपुर, अकलादेवी, घुमारिघाट जस्ता पर्यटकिय एवं धार्मिक स्थलहरु रहेका छन् भने थुप्रै मठमन्दिरहरु समेत रहेका छन् । यस जिल्लाका व्यापारिक महत्वका केन्द्रहरुमा परासी, महेशपुर, सुनवल, बर्दघाट, जमुनिया,  भूमही,  महत्वपूर्ण रहेका छन् । जिल्लाको सदरमुकाम परासीबाट १२ कि.मी.को दूरीमा भारतीय सिमावर्ती बजार ठूठीबारी अवस्थित रहेको छ जहाबाट गोरखपुर, लखनउ जस्ता ठूला भारतीय बजारहरुमा जान सकिन्छ भने माहामानव गौतम बुद्धले परिनिर्वाण प्राप्त गर्नुभएको प्रसिद स्थल कुशिनगर समेत सजिलै जान सकिन्छ । नवलपरासी जिल्लामा बसोबासका दृष्टिले हिन्दु, मुस्लिम, बौद्धिष्ट, क्रिश्चियन धर्म सम्प्रदाय एवं पहाडी, मधेशीहरुको मिश्रीत बसोबास भएको पाइन्छ

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाको भाैगोलीक अवस्थिती
  • क्षेत्रफल: ७४७.०५ वर्ग कि.मी.
  • औसत लम्बाई (उत्तर-दक्षिण): ३४ कि.मी.
  • औसत चौडाई (पूर्व-पश्चिम): ३२ कि.मी.
  • भारतसँग जोडिएको सीमाको लम्बाई: २७.५ कि.मी.
  • सीमा स्तम्भहरु: १६ (विभिन्न प्रकार र अवस्थाका)
  • सबैभन्दा अग्लो भू-भाग: समुन्द्री सतहबाट १०३२ मिटर (महलपोखरी)
  • कृषियोग्य जमिन: ७०१४३ हेक्टर
  • वनजंगलले ढाकेको क्षेत्र: ३६४० हेक्टर (३०%)
  • शहरी क्षेत्र: ४७.५ वर्ग कि.मी. (६५%)

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) मा रहेका पर्यटकिय स्थलहरू

मुख्य नदीनालाहरू: नारायणी नदि ।

प्रमुख खोलानाला : तुरिया, झरही, धनेवा ।

प्रमुख ताल : नन्दन ताल, बुद्धमंगल ताल, धर्मपोखरी ताल, तेलना पोखरी, गैडाताल ।

मुख्य धार्मिक, पर्यटकीय र ऐतिहासिक स्थलहरु: पाल्हीभगवती मन्दिर, पण्डितपुर र रामग्राम स्तुप।

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर   ३ नगरपालिका र ४ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः बर्दघाट नगरपालिका

केन्द्रः साविक बर्दघाट नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५५३८२

क्षेत्रफलः १६२.०५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बर्दघाट

बर्दघाट

धुर्कोट

७,८

बर्दघाट

बर्दघाट

बर्दघाट

बर्दघाट

बर्दघाट

बर्दघाट

बर्दघाट

१०

बर्दघाट

१०

११

बर्दघाट

११

१२

जहदा

४,५,८,९

जमुनिया

१३

जहदा

१-३,६,७

जमुनिया

१४

दाउन्नेदेवी

३-५,८,९

१५

दाउन्नेदेवी

रुपौलिया

१,२

१६

दाउन्नेदेवी

१,२,६

 २.    नामः रामग्राम नगरपालिका

केन्द्रः साविक रामग्राम नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५९४४५

क्षेत्रफलः १२८.३२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

रामग्राम

सनई

४,५

१०

रामग्राम

१०

सुक्रौली

७-९

हकुई

११

रामग्राम

११

१२

रामग्राम

१२

१३

रामग्राम

१३

१४

अमरौट

१-९

१५

सुक्रौली

१-५

बन्जरीया

३,४

१६

हकुइ

१-५,७-९

सुक्रौली

१७

देवगाव

१-९

१८

बन्जरीया

१,२,५-९

 ३.    नामः सुनवल नगरपालिका

केन्द्रः साविक सुनवल नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५५४२४

क्षेत्रफलः १३९.१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १३

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

सुनवल

१०

सुनवल

१०

११

धुरकोट

रामनगर

५-७

१२

रामनगर

१,८,९

१३

रामनगर

२-४

 ४.    नामः सुस्ता गाउँपालिका

केन्द्रः साविक कुडिया गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४३७९७

क्षेत्रफलः ११२.१७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रुपौलिया

३-७

रुपौलिया

८,९

कुडिया

१,५-८

कुडिया

२-४,९

नरसही

१-९

पकलिहवा

१-९

त्रिवेणीसुस्ता

 ५.    नामः  पाल्हीनन्दन गाउँपालिका

केन्द्रः साविक कुश्मा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३५४२९

क्षेत्रफलः ४४.६७  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रमपुरवा

१-९

हरपुर

१-९

कुश्मा

१-९

पाल्ही

१-९

गेरमी

१-९

सनइ

१-३,६-९

 ६.    नामः प्रतापपुर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक प्रतापपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४१३१५

क्षेत्रफलः ८७.५५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

जमुनिया

३,५-७,९

जमुनिया

२,४

सोमानी

१,३

सोमानी

२,४-९

ठूलोखैरतवा

१-९

वैदोली

१-९

गुठीप्रसौनी

१-५,८

गुठीसुर्यपुरा

१-९

प्रतापपुर

५,६

गुठी प्रसौनी

६,७,९

प्रतापपुर

१-४,७-९

 ७.    नामः सरावल गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सरावल गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः३८१६३

क्षेत्रफलः ७३.१९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

तिलकपुर

१-६,९

तिलकपुर

७,८

मनरी

१,५-८

मनरी

२-४,९

सरावल

१-६

सरावल

७-९

बडहरादुबौलिया

१,३,४

बडहरादुबौलिया

५-९

रामपुरखडौना

१-९

बडहरादुबौलिया

भुजहवा

भुजहवा

१,३-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) र जिल्ला प्रशासन कार्यालय नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *