ईद-उल-अजहा (बकर-ईद): मुस्लिम समुदायको पवित्र र त्यागको पर्व

विश्वभरिका साथै नेपालमा रहेका मुस्लिम समुदायले आज आफ्नो सबैभन्दा ठूलो र पवित्र पर्वहरूमध्ये एक—ईद-उल-अजहा (जसलाई आमभाषामा बकर-ईद पनि भनिन्छ)—हर्षोल्लासका साथ मनाउँदैछन्। यो पर्व हिजरी संवत (इस्लामिक क्यालेन्डर) को अन्तिम महिना ‘जुल हिज्जा’ को १० औं दिनमा मनाइन्छ। यो केवल एउटा चाड मात्र नभएर त्याग, समर्पण, विश्वास र परोपकारको एउटा महान प्रतीक हो।

ईद-उल-अजहाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र महत्त्व

यो पर्वको ठूलो धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। इस्लामिक मान्यता अनुसार, अल्लाहले हजरत इब्राहिम (अब्राहम) को परीक्षा लिनका लागि उनका एकमात्र छोरा हजरत इस्माइललाई कुर्बानी (त्याग) गर्न निर्देशन दिनुभएको थियो।

इब्राहिमले अल्लाहप्रतिको आफ्नो गहिरो भक्ति र विश्वास देखाउँदै छोराको कुर्बानी दिन तयार भएका थिए। तर, उनको यो दृढता र निष्ठा देखेर अल्लाह प्रसन्न भई छोराको सट्टामा भेडा वा दुम्बाको कुर्बानी दिने अनुमति दिएर इस्माइलको ज्यान बचाउनुभएको थियो। यही ऐतिहासिक घटनाको स्मरण र सम्मान गर्दै प्रत्येक वर्ष यो पर्वमा पशुको कुर्बानी दिने प्रचलन चलेको हो।

मुख्य सन्देश: यो पर्वले मानिसलाई आफ्नो स्वार्थ त्यागेर अल्लाह (भगवान) र मानवताको सेवामा समर्पित हुन प्रेरणा दिन्छ।

यो पर्व कसरी मनाइन्छ?

ईद-उल-अजहा मनाउने तरिका विशेष र सामाजिक सद्भावले भरिएको हुन्छ:

१. इदगाहमा सामूहिक नमाज: बिहानीपख मुस्लिम समुदायका पुरुष तथा बालबालिकाहरू नयाँ र सफा पोसाकमा सजिएर नजिकैको मस्जिद वा खुला मैदान (इदगाह) मा जम्मा भई सामूहिक रूपमा ‘ईदको नमाज’ पढ्छन्। नमाज सकिएपछि एक-अर्कालाई अङ्गालो हालेर ईद मुबारक भन्दै शुभकामना आदान-प्रदान गर्छन्।

२. कुर्बानी (बलिदानी): नमाज पढेर घर फर्किएपछि गच्छेअनुसारका परिवारहरूले खसी, बोका, भैंसी वा ऊँटको कुर्बानी दिन्छन्।

३. हलाल र मासुको वितरण: कुर्बानी गरिएको मासुलाई अनिवार्य रूपमा तीन बराबर भागमा बाँडिन्छ:

• पहिलो भाग: गरिब, असहाय र विपन्न परिवारहरूका लागि।

• दोस्रो भाग: आफ्ना इष्टमित्र, नातेदार र साथीभाइका लागि।

• तेस्रो भाग: आफ्नो घर-परिवारका लागि।

  ४. विशेष पकवान र पाहुना सत्कार: यस दिन घर-घरमा विभिन्न स्वादिष्ट परिकारहरू (जस्तै सेवेई, बिर्यानी, र मासुका विभिन्न परिकार) पकाइन्छ। आफन्त र छरछिमेकीहरूलाई घरमा बोलाएर सत्कार गर्ने गरिन्छ।

नेपाली सन्दर्भमा ईद-उल-अजहा

नेपाल एक बहुसांस्कृतिक र बहुधार्मिक देश हो, जहाँ मुस्लिम समुदायको एउटा लामो र ऐतिहासिक उपस्थिति रहेको छ। नेपालमा ईदको रौनकता विशेष र उदाहरणीय हुने गर्छ:

• धार्मिक र सामाजिक सद्भाव: नेपालमा ईद केवल मुस्लिम समुदायमा मात्र सीमित हुँदैन। यस दिन गैर-मुस्लिम साथीभाइ, बुद्धिजीवी र छिमेकीहरू पनि मुस्लिम परिवारको घरमा गएर शुभकामना दिने र भाइचारा साट्ने गर्छन्। यसले नेपाली समाजमा रहेको धार्मिक सहिष्णुता र भावनात्मक एकतालाई झल्काउँछ।

• सरकारी बिदा र सम्मान: नेपाल सरकारले यो पर्वको संवेदनशीलता र महत्त्वलाई स्वीकार गर्दै देशैभर सार्वजनिक बिदा दिने गरेको छ। यसलाई राज्यले सबै धर्म र समुदायलाई दिने समान सम्मानको रूपमा हेरिन्छ।

• प्रमुख क्षेत्रहरू: काठमाडौंको ऐतिहासिक कश्मीरी मस्जिद र नेपाली मस्जिदका साथै तराईका विभिन्न जिल्लाहरू (जस्तै बाँके, पर्सा, कपिलवस्तु, रौतहट, सुनसरी, मोरङ आदि) मा रहेका ईदगाहहरूमा आज विशेष चहलपहल र उत्सवको वातावरण देखिन्छ।

जानकारीमूलक तालिका (Infographic Box)

उपसंहार

ईद-उल-अजहाले हामी सबैलाई आफ्नो स्वार्थभन्दा माथि उठेर समाजका गरिब, दुःखी र असहायहरूको सहायता गर्न सिकाउँछ। रिस, राग र द्वेषलाई बिर्सेर आपसमा प्रेम बाँड्नु नै यस पर्वको वास्तविक मर्म हो।

चिनारी नेपाल (chinarinepal.com) परिवारको तर्फबाट देश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण मुस्लिम दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा ईद-उल-अजहा (बकर-ईद) को हार्दिक र भावपूर्ण शुभकामना! ईद मुबारक!