हिमाली समुदायको महान् पर्व: ग्याल्पो ल्होसारको महत्त्व र विशेषता
काठमाडौँ, नेपाल – ‘ल्हो’ को अर्थ वर्ष र ‘छार’ को अर्थ नयाँ भन्ने बुझिन्छ। तसर्थ, ल्होसारको शाब्दिक अर्थ नै नयाँ वर्ष हो। नेपालको हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने शेर्पा, तामाङ, गुरुङ, भोटे लगायतका समुदायले विभिन्न समयमा ल्होसार मनाउने गरे तापनि, आज (फागुन शुक्ल प्रतिपदा) का दिन विशेष गरी शेर्पा समुदायले ‘ग्याल्पो ल्होसार’ लाई नयाँ वर्षको रूपमा धूमधामका साथ मनाउँदैछन्।
ग्याल्पो ल्होसारको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
भोट–लिपि र तिब्बती पात्रो अनुसार यो पर्व मनाइन्छ। इतिहासकारहरूका अनुसार, यो परम्परा तिब्बतका नवौँ राजा उदे गुङ्यालको पालादेखि सुरु भएको मानिन्छ। यसलाई ‘ग्याल्पो’ भनिनुको पछाडि यो “राजाको ल्होसार” (Royal New Year) भन्ने अर्थ लाग्छ, किनकि प्राचीन समयमा यो पर्व राजकीय उत्सवको रूपमा मनाइन्थ्यो।
कसरी मनाइन्छ ग्याल्पो ल्होसार?
ग्याल्पो ल्होसार केवल एक दिनको पर्व मात्र होइन, यो करिब १५ दिनसम्म विभिन्न विधिद्वारा मनाइन्छ। यसका केही प्रमुख पक्षहरू यसप्रकार छन्:
-
गुथुक (Guthuk): ल्होसार सुरु हुनुभन्दा दुई दिन अघि (औँसीको अघिल्लो रात) ९ प्रकारका अन्न मिसाएर बनाइएको विशेष परिकार ‘गुथुक’ खाइन्छ। यसमा पीठोको डल्लोभित्र कोइला, नुन, कागज वा ऊन जस्ता चिजहरू लुकाइएको हुन्छ, जसले व्यक्तिको स्वभाव र भाग्यको सङ्केत गर्छ भन्ने विश्वास छ।
-
सरसफाइ र सजावट: घरका कुनाकाप्चा सफा गरी नयाँ रङ्गरोगन गरिन्छ। विशेष गरी भान्सालाई सफा राख्नुलाई समृद्धिको प्रतीक मानिन्छ।
-
लोपुल (Lopul): नयाँ वर्षको पहिलो दिन बिहानै धाराको “पहिलो पानी” ल्याएर भगवानलाई चढाइन्छ। यसपछि परिवारका सदस्यहरू बसेर खाजा खाने र शुभकामना आदानप्रदान गर्ने गरिन्छ।
-
धार्मिक अनुष्ठान: गुम्बाहरूमा गएर पूजापाठ गर्ने, लामा गुरुहरूबाट आशीर्वाद लिने र ‘लुङता’ (रङ्गीन ध्वजा) गाड्ने परम्परा छ।
सामाजिक र सांस्कृतिक महत्त्व
नेपाल जस्तो बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देशमा ग्याल्पो ल्होसारले सामाजिक सद्भावको सन्देश दिन्छ। यो पर्वले परिवार र आफन्तलाई एक ठाउँमा ल्याउने मात्र नभई, प्रकृति र मानवबीचको सम्बन्धलाई पनि उजागर गर्छ। ल्होसारमा १२ वटा जीवजन्तु (मुसा, गाई, बाघ, खरायो, ड्रागन, सर्प, घोडा, भेडा, बाँदर, चरा, कुकुर र सुँगुर) को नामबाट वर्षहरूको गणना गरिन्छ, जसले हाम्रो जीवन र प्रकृतिबीचको अटुट सम्बन्धलाई झल्काउँछ।
हिमाली संस्कृति नेपालको गौरव हो। ग्याल्पो ल्होसार जस्ता मौलिक पर्वहरूले नेपालको पहिचानलाई विश्वमाझ चिनाउन मद्दत पुर्याएका छन्। यस शुभ अवसरमा चिनारी नेपाल सम्पूर्ण पाठक वर्गमा सुख, शान्ति र समृद्धिको हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछ।