Butwal

रुपन्देही जिल्ला Rupandehi District

परिचय

जिल्ला समन्वय समिति रूपन्देहका अनुसार नेपालको ५ नं.प्रदेश अन्तरगतका १२ जिल्लाहरु मध्ये रुपन्देही जिल्ला शान्तिका अग्रदुत गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा अवस्थित जिल्ला हो । ८३o १२”१६” देखि ८३o ३८” १६” पूर्वी देशान्तर र २७o २०” ००” देखि २७o४७”२५” उत्तरी अक्षांशमा रहेको यो जिल्ला १३६० वर्ग कि.मी. क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यस जिल्लाको पूर्वमा नवलपरासी(पश्चिम), पश्चिममा कपिलवस्तु, उत्तरमा पाल्पा जिल्ला र दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश पर्दछ । समुद्र सतहबाट १०० मिटर देखि १२२९ मिटरको उचाईमा रहेको यस जिल्लालाई चुरे क्षेत्र, भावर क्षेत्र र तराई/मधेस गरी ३ भौगोलिक क्षेत्रहरुमा विभाजन गर्न सकिन्छ । २०६८ को जनगणना अनुसार १६३९१६ घरधुरी रहेको यस जिल्लाको जनसंख्या ८८०१९६ रहेको छ जसमध्ये ४३२१९३ पुरुष र ४४८००३ महिला छन ।

lumbini
भगवान गाैतम बुध्दको जन्मस्थल लुम्विनी

महत्वपुर्ण धार्मिकस्थलहरु, ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक महत्वका स्थानहरु, औद्योगिक तथा प्राविधिक क्षेत्रहरु, कृषि, वातावरण तथा जैविक विविधतायुक्त आर्थिक तथा पर्यटकीय महत्वका क्षेत्रहरु रहेको यस जिल्लाको नामाकरणको संवन्धमा भगवान गौतम बुद्धसंग जोडिएको छ । राजा शुद्धोधनको रानी, कोलिया राजकन्या रुपादेवी थिइन । शाक्यहरु र कोलियहरुको आवतजावत गर्दा विश्राम स्थलको रुपमा रहेको वगैचाको नाम यीनै रानीको नामवाट रुपादेवी राखियो । कालान्तरमा उक्त शब्द अपभ्रम्स हुदै रुम्विनी देई, रुमिनी देई हुदै लुम्बिनी र यसैबाट रुपन्देही जिल्लाको नाम रहेको जनविश्वास रहि आएको छ । यसरी वनेको लुम्बिनी गाँउ आज पनि दक्षिण पश्चिम रुपन्देहीमा अवस्थित छ ।

रूपन्देही
भगवान गाैतम बुध्दको जन्मस्थल लुम्विनी
रुपन्देही जिल्लाका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकिय क्षेत्रहरु

रुपन्देही जिल्लाका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थानहरुमा लुम्विनी, मणिमुकन्द सेनको दरवार, फुलवारी उद्यान, देवदह, जितगढी किल्ला, (बुटवल), प्रकटेश्वर महादेव (गोनाहा), मर्चवारी देवी (बोगडी), बोलबम धाम (सैनामैना नपा), सैनामैना ऐतिहासिक स्थल (सैनामैना नपा), सिद्धवावा धाम (बुटवल), शिवालय मन्दिर, वसडिलवा र नारायण मन्दिर (सिद्धार्थ नगर), मन्ठारी वावा र काली माई (विष्णुपुरा), सतीया माई (पटखौली) आदि रहेका छन ।

तिनाउ नदि
तिनाउँ नदि रूपन्देही
रुपन्देही जिल्लाका प्रमुख नदी नालाहरु

रुपन्देही जिल्लामा तिनाउ, दानव, रोहिणी, घोडाहा, डण्डा, इड्डरिया, कञ्चन, कोठी, सुखरा,जबई आदि प्रमुख नदिहरु रहेका छन् । यी नदीहरुका अतिरिक्त अन्य ससाना नालाहरु पनि छन् जुन अस्थायी प्रकृतिका भएको हुनाले केवल वर्षामा मात्र यिनको अस्तित्व देखा पर्दछ । यस जिल्लामा वग्ने सबै नदीहरु उत्तरवाट दक्षिण तिर वग्ने गर्दछन् ।

सिध्दबाबा मन्दिर रूपन्देही बुटवल
सिध्दबाबा मन्दिर रूपन्देही बुटवल
निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ५ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या १० रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार रूपन्देही जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  १ उपमहानगरपालिका  ५ नगरपालिका र १० वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः बुटवल उपमहानगरपालिका

केन्द्रः साविक बुटवल उपमहानगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १३८७४२

क्षेत्रफलः १०१.६१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बुटवल

१-३

बुटवल

बुटवल

बुटवल

बुटवल

बुटवल

बुटवल

बुटवल

१०

बुटवल

११

१०

बुटवल

१२

११

बुटवल

१३

१२

बुटवल

१४

१३

बुटवल

१५

१४

बुटवल

१६

१५

बुटवल

१७

१६

बुटवल

१८

१७

बुटवल

१९

१८

बुटवल

२०

१९

बुटवल

२१,२२

 २.    नामः देवदह नगरपालिका

केन्द्रः साविक देवदह नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५३५२३

क्षेत्रफलः१३६.९५  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

देवदह

देवदह

देवदह

देवदह

४,५

देवदह

देवदह

देवदह

देवदह

देवदह

१०

१०

देवदह

११

११

सिक्टन

१,७-९

१२

सिक्टन

२-६

३.    नामः लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका

केन्द्रः साविक लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ७२४९७

क्षेत्रफलः ११२.२१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १३

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

लुम्बिनी सांस्कृतिक

लुम्बिनी सांस्कृतिक

२,३

लुम्बिनी सांस्कृतिक

लुम्बिनी सांस्कृतिक

५,६

लुम्बिनी सांस्कृतिक

लुम्बिनी सांस्कृतिक

८,९

लुम्बिनी सांस्कृतिक

१०

लुम्बिनी सांस्कृतिक

१२

लुम्बिनी सांस्कृतिक

१३,१४

१०

लुम्बिनी सांस्कृतिक

१५,१६

११

लुम्बिनी सांस्कृतिक

११,१७,१८

१२

लुम्बिनी सांस्कृतिक

१९,२०

१३

लुम्बिनी सांस्कृतिक

२१

 ४.    नामः सैनामैना नगरपालिका

केन्द्रः साविक सैनामैना नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५५८२२

क्षेत्रफलः१६२.१८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सैनामैना

१,१३

सैनामैना

सैनामैना

सैनामैना

४,५

सैनामैना

६,७

सैनामैना

८,११

सैनामैना

सैनामैना

१०

सैनामैना

१२

१०

सालझण्डी

१-४

११

सालझण्डी

५-९

 ५.    नामः सिध्दार्थनगर नगरपालिका

केन्द्रः साविक सिध्दार्थनगर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६३४८३

क्षेत्रफलः ३६.०३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १३

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

सिध्दार्थनगर

१०

सिध्दार्थनगर

१०

११

सिध्दार्थनगर

११

१२

सिध्दार्थनगर

१२

१३

सिध्दार्थनगर

१३

 ६.    नामः तिलोत्तमा नगरपालिका

केन्द्रः साविक तिलोत्तमा नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १००१४९

क्षेत्रफलः १२६.१९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

तिलोत्तमा

१,५

तिलोत्तमा

तिलोत्तमा

तिलोत्तमा

तिलोत्तमा

तिलोत्तमा

७,८

तिलोत्तमा

९,१०

तिलोत्तमा

११

तिलोत्तमा

१२

१०

तिलोत्तमा

१३

११

तिलोत्तमा

१४,१६

१२

तिलोत्तमा

१५

१३

तिलोत्तमा

१७

१४

तिलोत्तमा

१८,१९

१५

तिलोत्तमा

२०

१६

तिलोत्तमा

२१

१७

तिलोत्तमा

२२-२४

 ७.    नामः गैडहवा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक विष्णुपुरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४७५६५

क्षेत्रफलः ९६.७९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

साडी

१-९

जोगडा

१-९

विष्णुपुरा

४,५,८

विष्णुपुरा

१,६,९

विष्णुपुरा

२,३,७

सुर्यपुरा

३,४,८,९

सुर्यपुरा

५-७

सुर्यपुरा

सुर्यपुरा

८.    नामः  कन्चन गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. २ ब्यहोरी

जनसङ्ख्याः ३३०७२

क्षेत्रफलः ५८.५१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

गजेडी

१-३

गजेडी

४-९

रुद्रपुर

७-९

रुद्रपुर

१,५,६

रुद्रपुर

२-४

 ९.    नामः कोटहीमाई गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मझगांवा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४१००६

क्षेत्रफलः ५८.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिपवा

१-९

सक्रोनपकडी

१-९

मर्यादापुर

१-९

बैरघाट

१-९

मझगांवा

१-९

बोगडी

१-३,६

बोगडी

४,५,७-९

 १०.          नामः मर्चवारी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक रायपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः

क्षेत्रफलः  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सेमरा मर्चवार

१-९

रायपुर

१-४

रायपुर

५-९

सिलोटिया

१-५

सिलोटिया

६-९

बगोली

१-५

बगोली

६-९

 ११.          नामः मायादेवी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक कम्हरिया गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४७१९६

क्षेत्रफलः ७२.४४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

धमोली

१-९

कम्हरिया

१,२,४

कम्हरिया

३,५,७

कम्हरिया

६,८,९

गोनहा

४,५,७-९

गोनहा

१-३,६

हाटीबनगाई

१,२,६-९

हाटीबनगाई

३-५

 १२.          नामः ओमसतिया गाउँपालिका

केन्द्रः साविक हाटी फर्साटिकर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३४१९१

क्षेत्रफलः ४८.५४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पडसरी

५,७,८,९

पडसरी

१-४,६

हाटीफर्साटिकर

१-९

बसन्तपुर

१-९

पटखोली

१-९

छोटी रामनगर

१-९

 १३.          नामः रोहिणी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक धकधई गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३७१७५

क्षेत्रफलः ६४.६२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बगाहा

१-९

पोखरभिण्डी

१-९

धकधाई

१-९

छिपागढ

१-९

बोदबार

३-७

बोदबार

१,२,८,९

पजरकट्टी

१-९

 १४.          नामः सम्मरीमाई गाउँपालिका

केन्द्रः साविक फरेना गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३८३०५

क्षेत्रफलः ५०.७८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

करोता

१-३,९

करोता

४-८

थुम्हा पिपरहवा

१-९

फरेना

१-९

रोइनिहवा

१-९

असुरैना

१-९

बेतकुइया

१-९

 १५.          नामः सियारी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक हर्नैया गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३८४६६

क्षेत्रफलः ६६.१७  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चिल्हिया

१-९

मैनिहवा

१-९

हर्नैया

१-९

दयानगर

३,४,६-८

दयानगर

१,२,५,९

पश्चिम अमुवा

१-३,९

पश्चिम अमुवा

४-८

 १६.          नामः सुध्दोधन गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मानपकडी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३४६३८

क्षेत्रफलः ५७.६६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

गा.वि.स./न.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

खड्वा बनगाई

३,४,९

मनपकडी

२,७

खड्वा बनगाई

१,२,५-८

सौर्हवा फर्साटिकर

२,३,६,७

सौर्हवा फर्साटिकर

१,४,५,८,९

मानपकडी

१,३-६,८,९

मानमटेरिया

२,६,८,९

मानमटेरिया

१,३-५,७

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति रूपन्देही र जिल्ला प्रशासन कार्यालय रूपन्देही। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । रूपन्देही जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *