Phot of baitadi

बैतडी जिल्ला Baitadi District

परिचय

नेपालको सुदुरपश्चिम प्रदेश अन्तर्गत महाकाली अञ्चलका चार जिल्ला मध्ये एक धार्मिक महत्व बोकेको बैतडी जिल्ला मित्रराष्ट्र भारत संग महाकाली नदिले सीमाना जोडिएको पहाडी जिल्ला हो । बैतडी जिल्लाको हरेक ठाउं र स्थानले केहि विशेष किसिमको इतिहास वोकेको हुन्छ । सोहि अनुसार यस  जिल्लाको नाम बैतडी रहनुमा केहि ऐतिहासिक कुराहरु छन । बैतडीको वरिपरिका उच्च पहाडहरुमा चारवटा केदार देवताहरुको देवस्थल छ । ती चारवटा केदार मध्ये दक्षिणमा ग्वाल्लेक केदार, पूर्वमा रोलाकेदार, उत्तरमा देउलेक केदार र पश्चिममा ध्वजकेदार पर्दछन् । यी केदारहरु आराध्यदेव महादेवका रुप हुन भन्ने जनश्रुति छ ।

Ninglashaini Bhagawati Temple
Ninglashaini Bhagawati Temple

शक्तिशाली देवताको छत्रछाया माझ रहेको बैतडी जिल्ला हिन्दुहरुको आध्यात्मिक तवरले ज्यादै पवित्र र पुण्यभूमी हो भनेर पुराणहरुमा वर्णन गरेको पाइन्छ । यी चारवटै केदारहरुका देवस्थलहरुमा यात्रा गर्न सके चारधाम गरे सरह हुन्छ भन्ने भनाई पनि छ । देवस्थलहरुमा बैतडी सदरमुकामवाट सहज ढंगले यात्रा गर्न सकिन्छ । हाल ग्वाल्लेक केदार भनिने पर्वतलाई पहिले वायोत्तड भनिने रहेछ र त्यहां ज्यादै हावा लाग्ने गर्दछ । वढी हावा  लाग्ने भएकोले संस्कृतमा वायोत्तड पर्वत (वायु + उत्तड = वायोत्तड) अर्थात् वायु चल्ने ठाउं भन्ने अर्थमा वायोत्तडबाट अपभ्रंश हुदै वायोत्तड र बैतड भई अन्तमा बैतडी भएको हो भन्ने भनाई रहेको छ ।

Tripurasundari Baitadi
त्रिपरासुन्दरी मन्दिर बैतडी
बैतडी जिल्लाको भाैगोलीक अवस्थिती

यस जिल्लाको पूर्वमा बझाङ र डोटी जिल्ला, पश्चिममा भारतको उत्तराखण्ड प्रदेशको पिथौरागढ, उत्तरमा नेपालकै दार्चुला जिल्ला र दक्षिणमा डडेलधुरा जिल्ला पर्दछन् । विश्व मानचित्रमा २९ डिग्री १८ मिनेट उत्तर देखि २९ डिग्री ४१ मिनेट उत्तरी अक्षांश र ८० डिग्री १९ मिनेट पूर्व देखि ८० डिग्री ८१ मिनेट पूर्वी देशान्तर सम्म जिल्ला फैलिएको छ। यस जिल्लाको कूल क्षेत्रफल १४५१।१३ बर्ग कि.मि.रहेको छ भने यो जिल्ला समुद्री सतहबाट ३९०मिटर देखि देखी २९५० मिटर सम्मको उचाईमा रहेको छ ।

भू–उपयोग : वन क्षेत्र : ५८,५८२ हेक्टर (३४ प्रतिशत)
चरन: १९,१९९ हेक्टर (१२.९ प्रतिशत)
कृषि: १२,४४९ हेक्टर

बैतडि जिल्लाको हावापानी

हावापानी : समशीतोष्ण , शीतोष्ण

वर्षा : १२६.६७ मिलिमिटर

तापक्रम (सरदर) : १५.०८ देखि २४.६३ डिग्री सेल्सियस

Border between Nepal and India
नेपाल भारत बडर बैतडी
बैतडि जिल्लामा रहेका प्रमुख नदीनालाहरु

महाकाली, चौलानी, सुर्नया, जमाडी, गर्मा, आगरी, सेती, पेल्या,ढिकगाड, प्यानीगाड, वागागाड, कोटिलीगाड, निलगाड,कन्सनी गाड, पल्मोडीगाड आदि ।

बैतडि जिल्लामा रहेका जातजातिको जातिगत विवरण

जातीय आधारमा जनसंख्या प्रतिशत
ब्रामण/क्षेत्री : ७८ प्रतिशत
जनजाती : २ प्रतिशत
दलित : १३ प्रतिशत
अन्य : ७ प्रतिशत

पत्ताल भूमशोर बैतडी
पत्ताल भूमशोर बैतडी
बैतडी जिल्लाको  निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या १ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ।

बैतडी जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार बैतडी  जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  ४ नगरपालिका र ६ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः दशरथचन्द नगरपालिका

केन्द्रः साविक दशरथचन्द नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३४५७५ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १३५.१५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

गुरुखोला

१-९

देहीमाण्डौ

१-९

दुर्गाभवानी

१-९

दशरथचन्द

१-३

दशरथचन्द

४,५

दशरथचन्द

६,७,१२

दुर्गास्थान

४-७

दशरथचन्द

८,९

ग्वालेक

१-९

१०

दशरथचन्द

१०,११

११

नागार्जुन

१-९

 २.    नामः  पाटन नगरपालिका

केन्द्रः साविक पाटन नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३०४३५  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः २१९.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पाटन

१,२

कैलपाल

८,९

पाटन

३,४

पाटन

५,६

पाटन

७,८

पाटन

९,१०

पाटन

११-१३

कैलपाल

१-७

सिद्धेश्वर

३,७-९

सिद्धेश्वर

१,२,४-६

१०

सिद्धेश्वर

१-९

 ३.    नामः मेलौली नगरपालिका

केन्द्रः साविक मेलौली गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२५.४५  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः ११९.४३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मेलौली

३-९

सलेना

१-५

दुर्गास्थान

१-३

सलेना

६-९

दुर्गास्थान

८,९

रोडीदेवल

४-७

महारुद्र

१-५

महारुद्र

६-९

शिवनाथ

६-९

मेलौली

१,२

विशालपुर

३-६

विशालपुर

१,२,७-९

 ४.    नामः पुचौडी नगरपालिका

केन्द्रः साविक हाट गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३९१७४  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १९८.५२  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हाट

१-९

महादेवस्थान

१-९

न्वादेव

१-९

भटना

१-९

कुवाकोट

१-९

भूमिराज

१-९

कोटिला

१-९

मल्लादेही

१-९

तल्लादेही

१-९

१०

विजयपुर

१-९

 ५.    नामः सुनर्या गाउँपालिका

केन्द्रः साविक रौलेश्वर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८५४९ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १२४.५२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हटैराज

१-९

वासुलिंग

१-५,७,८

भौनेली

१-३,८,९

वासुलिंग

६,९

भौनेली

४-७

रौलेश्वर

१-३

रौलेश्वर

४-९

शकरपुर

१-९

शिखरपुर

१,५-७

शिखरपुर

२-४

 ६.    नामः सिगास गाउँपालिका

केन्द्रः गर्जे

जनसङ्ख्याः २१५१०  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः २४५.४४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

गाँजरी

६-९

शिखरपुर

८-९

गाँजरी

१-५

सिगास

१-४

सिगास

५-९

ढुंगाड

१-९

थालाकाँडा

१-९

शिवलिंग

६-९

शिवलिंग

१-५

चौखाम

१-९

 ७.    नामः शिवनाथ गाउँपालिका

केन्द्रः साविक शिवनाथ गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १७११५  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः ८१.६५  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

शर्माली

२-५,७

शर्माली

१,६,८,९

महाकाली

७-९

कुलाउ

उदयदेव

४-९

उदयदेव

१-३

शिवनाथ

२,३

शिवनाथ

१,४,५

 ८.    नामः पञ्चेश्वर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक अम्चौरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८७६६  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १२०.४१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पञ्चेश्वर

१-९

महाकाली

१-६

कुलाउ

१-८

आम्चौरा

१-९

गिरेगाडा

१-९

रोडीदेवल

१-३,८,९

 ९.    नामः दोगडाकेदार गाउँपालिका

केन्द्रः साविक अम्चौरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २४६३२  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १२६.३८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रीम

१-९

कटौजपानी

१-३,९

सित्तड

८,९

श्रीकोट

१-९

श्रीकेदार

१-९

दशरथचन्द

१३

न्वाली

१-९

सित्तड

१-७

देउलेक

१-९

कटौजपानी

४-८

१०.          नामः डीलासैनी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक डीलासैनी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२९२४ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १२५.२८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कोट्पेटरा

१-५

कोट्पेटरा

६-९

रुद्रेश्वर

१-९

मठैराज

१-९

डीलासैनी

१-३

गोकुलेश्वर

७-९

गोकुलेश्वर

१-६

डिलासैनी

४-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति बैतडी र जिल्ला प्रशासन कार्यालय बैतडी । तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ ।  बैतडी जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *