राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको स्थापना र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

🏛️ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक लिमिटेड (RBB) नेपालको बैंकिङ्ग इतिहासको एक महत्त्वपूर्ण स्तम्भ हो। वि.सं. २०२३ साल माघ १० गते (सन् १९६६) मा स्थापना भएको यो बैंक नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वमा सञ्चालित एक अग्रणी वाणिज्य बैंक हो। यसको स्थापनाको मुख्य उद्देश्य वित्तीय सेवालाई दूरदराजसम्म पुर्‍याई देशको आर्थिक विकासमा टेवा पुर्‍याउनु रहेको छ। RBB ले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै नेपाली अर्थतन्त्रलाई टेवा दिँदै आएको छ।

विशेष गरी वित्तीय पहुँच कमजोर भएको समयमा यसले नेपालका विभिन्न दुर्गम क्षेत्रहरूमा शाखा विस्तार गरी बैंकिङ्ग चेतना र सेवाको पहुँच बढाउन ठूलो भूमिका खेलेको छ। आफ्नो लामो यात्रामा, बैंकले विभिन्न समयमा वित्तीय सुधारहरू र आधुनिकीकरणका चरणहरू पार गरेको छ, जसले गर्दा यसको सेवाको गुणस्तर र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा वृद्धि भएको छ। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक लिमिटेडको स्थापना नेपाली बैंकिङ्ग इतिहासको एक महत्त्वपूर्ण कोसेढुङ्गा हो, जसले देशको आर्थिक विकासमा सरकारी भूमिकालाई बलियो बनायो।

RBB ले व्यवसायका धेरै तनावपूर्ण वर्षहरू सहेको छ र विगतमा कुनै समयमा अस्तित्वका प्रश्नहरूको सामना गरेको छ। तर घटनाहरूबाट पाठ सिक्दै र उज्ज्वल भविष्यको चाहना गर्दै, बैंकले पुनर्संरचना योजना सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गर्‍यो र अब यो देशका ७७ जिल्ला र ७ प्रदेशहरूमा सबैभन्दा धेरै ग्राहकहरू भएको सबैभन्दा मनपर्ने बैंकहरू मध्ये एकको रूपमा खडा भएकोछ।बैंकले अर्थतन्त्रका सबै क्षेत्रहरूमा स्रोतहरूको कुशल विनियोजन मार्फत राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा आफ्नो उपस्थिति छाप्न सक्षम भएको छ जसले गर्दा उत्पादन बढेको छ र देश भित्र रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गरेको छ ।

१. स्थापना र आरम्भ (Establishment and Inception)

• मिति: यो बैंक वि.सं. २०२२ साल माघ १० गते (ई.सं. २३ जनवरी १९६६) मा स्थापित भएको थियो।

• उद्देश्य: देशको समग्र आर्थिक गतिविधिलाई प्रोत्साहन दिन र वित्तीय सेवाहरूलाई आम जनतासम्म पुऱ्याउनका लागि एक बलियो राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको आवश्यकता महसुस गरी यसको स्थापना गरिएको थियो।

• स्वामित्व: स्थापनाकालदेखि नै यो बैंक नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व मा रहेको थियो।

• प्रारम्भिक ऐन: सुरुमा, बैंकलाई “राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक ऐन, २०२१” नामक विशेष कानुन अन्तर्गत स्थापना गरी सञ्चालन गरिएको थियो। यसले यसलाई एक विशेषाधिकार प्राप्त संस्थाको रूपमा स्थापित गर्‍यो।

• वाणिज्य बैंक ऐन अन्तर्गत: पछि, यो बैंक “वाणिज्य बैंक ऐन, २०३१” अन्तर्गत रहेर लामो समयसम्म सञ्चालन भयो। यस अवधिमा यसले सामान्य वाणिज्य बैंकले गर्ने सबै प्रकारका गतिविधिहरू सञ्चालन गर्‍यो।

२. संस्थागत रूपान्तरण (Institutional Transformation)

२१ औं शताब्दीको सुरुवातसँगै बैंकले आफ्नो संस्थागत संरचनामा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन ल्यायो, वि.सं. २०६३ साल वैशाख ६ गते (ई.सं. १९ मे २००६) मा, बैंकलाई सार्वजनिक लिमिटेड कम्पनी को रूपमा पुनः दर्ता गरियो। यो परिवर्तनले बैंकलाई आधुनिकीकरण र खुला बजारको प्रतिस्पर्धाका लागि तयार पार्न मद्दत गर्‍यो।

३.स्वामित्व र संरचना (Ownership and Structure)

• बैंक १००% नेपाल सरकार owned हो।

• बोर्ड अफ डाइरेक्टरहरू, सीईओ र विभिन्न विभागीय संरचनाले बैंक सञ्चालन गर्छ।

• सरकारी स्वामित्वकै कारण सरकारी योजना, भुक्तानी, सामाजिक सुरक्षा भत्ता, राजस्व संकलनजस्ता काममा RBB प्रमुख बैंकका रूपमा परिचित छ।

४. आधुनिक बैंकिङ सेवाहरू (Modern Banking and Digital Footprint)

५. बैंकको योगदान (Bank Contribution)

• सरकारी भुक्तानी प्रणालीलाई सुरक्षित र सरल बनाउनु

• ग्रामीण क्षेत्रमा वित्तीय पहुँच बढाउनु

• देशको आर्थिक विकासमा दीर्घकालीन योगदान

• सरकारी सामाजिक सुरक्षा, पेन्सन, विद्यार्थी छात्रवृत्ति वितरण

• राष्ट्रिय परियोजनामा बैंकिङ सहयोग

६. अन्य जानकारीहरू (Other Information)

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक नेपाल सरकारको एक प्रतिष्ठित र जनमैत्री बैंक हो। दीर्घ इतिहास, व्यापक पहुँच, अत्याधुनिक डिजिटल सेवा र सरकारी विश्वसनीयताका कारण RBB नेपालकै अग्रणी बैंकका रूपमा रहेको छ। पूर्ण रूपमा सरकारी स्वामित्व भएकाले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकलाई उच्च सुरक्षा, स्थिरता र विश्वासिलो बैंक मानिन्छ। धेरै नेपालीले आफ्नो बचत, पेन्सन र सरकारी कारोबारका लागि RBB रोज्ने मुख्य कारण पनि यही हो।