नेपालमा औपचारिक बैंकिङ प्रणाली संस्थागत गर्न राजा त्रिभुवन तथा प्रधानमन्त्री जुद्ध शम्शेर जङ्ग बहादुर राणाको दूरदर्शी सहयोगी पहलमा नेपाल बैंक लिमिटेडको उद्घाटन गरिएको थियो। नेपाल बैंक स्थापना हुनु अघि सबै प्रकारका मौद्रिक कारोबार निजी साहुकार तथा व्यापारी केन्द्रहरूमार्फत मात्र सञ्चालन हुने गर्थे। त्यतिबेला औपचारिक बैंकिङ प्रणालीप्रति जनविश्वास निकै कमजोर थियो। यसको स्पष्ट उदाहरण शेयरको न्यून सदस्यतामा देखिन्छ (रु. २५ लाखको जारी पुँजीमध्ये मात्र रु. ८.४२ लाख संकलन हुन सक्यो)। जम्मा निक्षेप संकलन गर्नु र संकलित निक्षेपलाई परिचालन गर्नु झनै चुनौतीपूर्ण थियो।
वि.सं. १९९४ कार्तिक ३० गतेका दिन नेपालमा बैंकिङ सेवा सुरुवात गरेको नेपालको पहिलो बैंक नेपाल बैंक लिमिटेड हाे। पूर्वमा ताप्लेजुङको सिरिजङ्गादेखि पश्चिममा दार्चुलाको गोकुलेश्वरसम्म शाखा स्थापना गरी अविच्छिन्न रूपमा सेवा प्रदान गरिरहेको यस बैंक देशकै अमूल्य वित्तीय धरोहर हो। नेपाल बैंक लिमिटेड (NBL) नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको इतिहासको प्रतीक हो। यो केवल एउटा वित्तीय संस्था मात्र नभई नेपाली अर्थतन्त्रको पहिलो जग हो। ८ दशकभन्दा लामो इतिहास बोकेको यो बैंकले परम्परागत बैंकिङ विश्वासलाई अत्याधुनिक प्रविधिसँग जोड्दै अघि बढिरहेको छ।
१. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र स्थापना (The Historical Foundation)
नेपाल बैंक लिमिटेडको स्थापनाको कथा नेपालको आधुनिक इतिहाससँग जोडिएको छ।
-
स्थापना मिति: नेपाल बैंक लिमिटेडको स्थापना वि.सं. १९९४ कार्तिक ३० गते (ई.सं. १९३७ नोभेम्बर १५) मा भएको थियो।
-
पहिलो बैंकको गौरव: यो नेपालको पहिलो वाणिज्य बैंक हो। यसको स्थापना हुनुअघि नेपालमा औपचारिक बैंकिङ प्रणाली थिएन। यसले केन्द्रीय बैंक (Nepal Rastra Bank) स्थापना हुनुअघिसम्म धेरै हदसम्म केन्द्रीय बैंकको समेत कार्यभार सम्हालेको थियो।
-
सुरुवाती पुँजी: यसको स्थापना रु. १ करोडको अधिकृत पुँजी (Authorized Capital) बाट भएको थियो, जसमध्ये रु. २५ लाख चुक्ता पुँजी (Paid-Up Capital) थियो।
- राष्ट्रियताको प्रतीक: यसको स्थापनाले नेपालमा औपचारिक, व्यवस्थित र आधुनिक मुद्रा प्रणालीको विकासका लागि मार्ग प्रशस्त गर्यो।
२. पुनर्संरचना र पुनर्जीवनको कथा (The Turnaround Story)
२०५० को दशकमा सरकारी बैंकहरूमा देखिएको वित्तीय संकटबाट नेपाल बैंक पनि अछुतो थिएन। तर, यो बैंकले एक सफल पुनर्संरचना (Restructuring) को उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गर्यो:
-
वित्तीय सुधार: सन् २००३ मा व्यवस्थापन सम्झौता (Management Agreement) अन्तर्गत बाह्य विशेषज्ञता ल्याइयो।
-
सफलता: यो सुधार प्रक्रिया अत्यन्त सफल भयो र केही वर्षमै बैंकले खराब कर्जा घटाउँदै नाफामा फर्कियो। यो कथाले NBL लाई केवल पुरानो मात्र नभई समयअनुसार आफूलाई ढाल्न सक्ने संस्थाको रूपमा स्थापित गर्यो, जसले जनताको विश्वास थप बढाएको छ।
- नाफामा फर्किँदै: व्यवस्थापनले खराब कर्जा (Non-Performing Loans) घटाउँदै, नयाँ प्रविधि र दक्ष जनशक्ति भित्राउँदै बैंकलाई छोटो समयमै नाफामा फर्काउन सफल भयो। यो सफलताको कथाले NBL लाई केवल परम्परागत मात्र नभई समयअनुसार आफूलाई ढाल्न सक्ने संस्थाको रूपमा स्थापित गरेको छ।
३. विशाल सञ्जाल, नेतृत्व र पहुँच (Extensive Network & Reach)
नेपाल बैंकको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेको यसको भौगोलिक पहुँच हो।
-
फराकिलो नेटवर्क: नेपाल बैंकको देशभर २४० भन्दा बढी शाखा कार्यालय र २०० भन्दा बढी एटीएम सञ्जाल रहेको छ।
-
दुर्गम क्षेत्रमा उपस्थिति: सरकारी बैंकको नाताले यसले दुर्गम क्षेत्रहरूमा समेत बैंकिङ पहुँच पुर्याएको छ।
-
नेतृत्व: कुशल व्यवस्थापन समूहको नेतृत्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (CEO) बाट भइरहेको छ।
४. आधुनिक बैंकिङ सेवाहरू (Modern Banking and Digital Footprint)
इतिहास बोकेको भए तापनि नेपाल बैंक प्रविधिमा पनि उत्तिकै सचेत छ। यसले आफ्ना परम्परागत ग्राहक र नयाँ पुस्ता दुवैलाई लक्षित गरी सेवाहरू विस्तार गरेको छ।
| सेवाको प्रकार | मुख्य सुविधाहरू |
| डिजिटल बैंकिङ | NBL Mobile App मार्फत फण्ड ट्रान्सफर, बिल भुक्तानी, QR कोड भुक्तानी सुविधा। |
| रेमिट्यान्स | आफ्नै NBL Remit सेवा र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू मार्फत छिटो र सुरक्षित रेमिट्यान्स सेवा। |
| लगानीका सेवाहरू | NBL Securities (Subsidiary) मार्फत शेयर कारोबार, Mero Share र C-ASBA सेवाहरू। |
| कार्ड र एटीएम | VISA नेटवर्कका डेबिट र क्रेडिट कार्डहरू, सरकारी बैंकहरूको साझा सञ्जाल। |
| कर्जा (Loans) | आवास कर्जा, अटो कर्जा, शैक्षिक कर्जा, र विशेष सरकारी कर्मचारी कर्जा योजनाहरू। |
५. आर्थिक स्थिति र सामाजिक उत्तरदायित्व (Financial Status & CSR)
-
स्थिर नाफा: पुनर्संरचना पछि बैंकले लगातार नाफा कमाउँदै आएको छ र यसको पुँजी पर्याप्तता अनुपात (Capital Adequacy Ratio) बलियो रहेको छ। यो नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा सूचीकृत कम्पनी पनि हो।
-
सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR): बैंकले शिक्षा, स्वास्थ्य, र वातावरण संरक्षण लगायतका क्षेत्रमा नियमित रूपमा सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमहरू (CSR Activities) सञ्चालन गर्दै आएको छ। यसले देशको दिगो विकासमा पनि योगदान पुर्याएको छ।
| विवरण (Particulars) | जानकारी (Details) |
| 📅स्थापना (Established) | वि.सं. १९९४ कार्तिक ३० गते (ई.सं. १९३७ नोभेम्बर १५) |
| 🔠प्रकार (Type) | ‘क’ वर्गको वाणिज्य बैंक (Class ‘A’ Commercial Bank) |
| 🏠प्रधान कार्यालय (Head Office) | धर्मपथ न्युरोड, काठमाडौं |
| 👨🏻💼सीईओ (CEO) | तिलक राज पाण्डे |
| 📍शाखाहरू (Branches) | २४० भन्दा बढी (देशभर) https://nepalbank.com.np/network |
| 🏧एटीएम (ATMs) | २०० भन्दा बढी |
| 📢ब्रान्ड नारा (Slogan) | Nepal’s First Bank |
| 🖱 SWIFT CODE | NEBLNPKA |
| ☎️CUSTOMER SUPPORT | info@nepalbank.com.np
Toll Free Number Call Center +977-01-5971222, 015347999 |
| 🌏WEBSITE | https://nepalbank.com.np/ |
| 👨👨👦👦Board of Directors | https://nepalbank.com.np/personal/board-of-directors |
नेपाल बैंक लिमिटेडका हालसम्मका — सबै Chief Executive / GM / CM को सूची
| S.N. | Title | Name | Tenure (B.S.) | |
|---|---|---|---|---|
| From | To | |||
| 30 | CEO | Mr. Tilak Raj Pandeya | 2080-09-08 | Incumbent |
| 29. | Acting CEO | Mrs. Samata Pant (Bhatta) | 2080-06-15 | 2080-09-07 |
| 28. | CEO | Mr. Krishna Bahadur Adhikari | 2075-12-12 | 2080-06-14 |
| 27. | CEO | Mr. Devendra Pratap Shah | 2071-12-12 | 2075-12-11 |
| 26. | CEO | Mr. Maheshwor Lal Shrestha | 2067-01-17 | 2071-12-11 |
| 25. | CEO | Dr. Binod Atreya | 2064-04-11 | 2067-01-16 |
| 24. | CEO | Mr. J. Craig McAllister | 2063-11-17 | 2064-04-05 |
| 23. | CEO | Mr. John E. Fitzgerald | 2063-03-08 | 2063-11-16 |
| 22. | CEO | Mr. J. Craig McAllister | 2059-04-06 | 2063-03-07 |
| 21. | CEO | Mr. Basudev Ram Joshi | 2058-12-01 | 2059-04-05 |
| 20. | GM | Mrs. Bhawani Devi Sharma | 2058-11-17 | 2059-02-23 |
| 19. | GM | Mr. Bhaba Nath Upadhaya | 2058-05-08 | 2058-11-17 |
| 18. | Act. GM | Mrs. Bhawani Devi Sharma | 2057-02-30 | 2058-05-07 |
| 17. | GM | Mr. Gauri Lal Shrestha | 2053-10-07 | 2056-01-17 |
| 16. | GM | Mr. Mohan Raj Joshi | 2051-10-16 | 2053-10-06 |
| 15. | GM | Mr. Purusottam Bahadur Pandey | 2049-08-18 | 2051-10-15 |
| 14. | Act. GM | Mr. Ambeshwor Lal Rajbhandari | 2049-07-27 | 2049-08-17 |
| 13. | GM | Mr. Bishwambhar Man Singh Pradhan | 2045-10-09 | 2049-07-26 |
| 12. | GM | Mr. Ananda Bhakta Rajbhandari | 2039-06-14 | 2045-10-08 |
| 11. | Act. GM | Mr. Gopi Krishna Shrestha | 2039-01-23 | 2039-06-13 |
| 10. | GM | Mr. Bharat Lal Rajbhandari | 2037-09-01 | 2039-06-01 |
| 9. | GM | Mr. Ananda Bhakta Rajbhandari | 2020-01-10 | 2037-08-30 |
| 8. | GM | Mr. Ralf Wyeth | 2018-02-03 | 2020-02-03 |
| 7. | GM | Mr Richard Alexander Bergal | 2016-07-29 | 2017-03-21 |
| 6. | GM | Mr. Raymond Angus Jardin | 2015-07-22 | 2015-12-01 |
| 5. | Act. Mgr | Mr. Ananda Bhakta Rajbhandari | 2014-04-07 | 2015-07-21 |
| 4. | GM | Mr. Kunwar Shivacharan Singhasen | 1998-06-25 | 2014-03-31 |
| 3. | GM | Dr. Buddhi Dhan Shammarna | 1997-11-01 | 1998-06-24 |
| 2. | CM | Mr. Pandit Mahananda Joshi | 1997-01-22 | 1997-10-27 |
| 1. | CM | Mr. Thakur Sing Kathait | 1994-06-01 | 1997-01-19 |
तथ्याङ्कको श्रोतः नेपाल बैंक
आजसम्म आइपुग्दा नेपाल बैंक लिमिटेडले प्रविधिक परिवर्तन, राष्ट्रिय आर्थिक आवश्यकहरू, ग्राहकहरूको सेवाप्रतिको रुचि, बजार प्रतिस्पर्धा तथा विश्व वित्तीय परिवेशअनुसार आफूलाई निरन्तर परिमार्जन गर्दै आएको छ। यही कारणहरूले नेपाल बैंक लिमिटेड आज नेपालको एक अग्रणी, गौरवशाली र अत्यन्त प्रतिष्ठित बैंकको रूपमा स्थापित भएको छ। नेपाल बैंक लिमिटेड विगत, वर्तमान र भविष्यको उत्कृष्ट संयोजन हो। यसको ऐतिहासिक लिगेसी, वित्तीय सुधारको सफलता र अत्याधुनिक डिजिटल सेवाहरूको विस्तारले यसलाई नेपालको बैंकिङ प्रणालीको एक अविभाज्य र विश्वसनीय स्तम्भ बनाएको छ।