Syangja

स्याङ्जा जिल्ला Syangja District

परिचय

नेपालको गण्डकी प्रदेश अन्तर्गत पर्ने स्याङ्जा जिल्ला एक पहाडी जिल्ला हो । पूर्वमा तनहुँ, पश्चिममा गुल्मीपाल्पा, उत्तरमा पर्वतकास्की तथा दक्षिणमा पाल्पा (काली गण्डकी नदी) अवस्थित छ । यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १०३७.४६ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो जिल्ला समुद्र सतहबाट ३६६ मिटर (केलादी) देखि २५१२ मीटर (पञ्चासेको) लेक सम्मको उचाइमा रहेको यस जिल्लाको भौगोलिक र प्राकृतिक स्वरूप विविधायुक्त छ । जिल्लाको पूर्व पश्चिम लम्बाई २२.५०८ देखि ५२.३५५ कि.मि. सम्म रहेको छ । उत्तर दक्षिण चौडाई २७.३३ देखि ३७.८३९ कि मी रहेको छ । जिल्लाको कुल क्षेत्रफल मध्ये २.९६ प्रतिशत लगभग समथल, ३.८३ प्रतिशत मध्यम भिरालो , ०.४५ प्रतिशत अलिकति उतार चढाव भएको, २.४४ प्रतिशत बढि उत्तार चढाव भएको, ४५.९६ प्रतिशत भिरालो पहाडी क्षेत्र र ४४.३४ प्रतिशत अति भिरालो क्षेत्र रहेको छ । यस जिल्लाको क्षेत्रफल ११६४ वर्ग कि.मी.  रहेको छ ।

Sirubari Syangja
सिरूवारी स्याङ्जा

 

ऐतिहासिक परिचय

विभिन्न अभिलेख र जानिफकार व्यक्तिहरुको कथन समेतको आधारमा स्याङ्जा जिल्लालाई ऐतिहासिक कालमा भृगु ऋषिको तपस्यास्थल (हालको चण्डीभञ्ज्याङ्ग गाविसको भृगतुम), श्रवण कुमार र अन्धाअन्धीको किंवदन्तीसंग जोडिएको आँधीखोलाको उद्गमस्थल अन्धाअन्धी दह र स्वस्थानी ब्रतकथामा उल्लेख भए अनुसार सती देवीको शेषअंग पतन भएको छाङ्छाङ्दीको छाँया क्षेत्र आदिको भौगोलिक स्वरुपमा लिन सकिन्छ ।

dhunikot syangja
धुनिकोट स्याङ्जा

प्राचीन कालमा हालको स्याङ्जा जिल्लाको भूबनोट दक्षिण र दक्षिण पश्चिमको पवित्र धार्मिक नदी कालीगण्डकी किनारका सेतीबेणी, रुरु क्षेत्र, केलादीघाट, राम्दीघाट, छाँया क्षेत्र हुँदैं उत्तर पञ्चासेधाम (बालाचतुर्दशीका दिन मेला लाग्ने स्थान) वरिपरिको धार्मिक पवित्रस्थल भनी शास्त्रहरुमा उल्लेख भएको पाइन्छ । प्राकृतिक, सांस्कृतिक र मनोरम दृश्यहरुबाट सौन्दर्यित स्याङ्जा जिल्लाले, नेपाल एकीकरण पूर्व चौबिसे राज्य अन्तर्गत छ टुक्रे रजौटाहरु गह्रौं, भीरकोट, सताै‌, नुवाकोट, ढोर र पैंयुले आफ्नो ऐतिहासिक पहिचान बोकेको छ । ढोर र पैंयुको धेरै जसो भूभाग क्रमशः तनहुँ र पर्वतमा विलय भएपछि बाँकी चार रजौटाबाट शासित भूभाग नै आधुनिक स्याङ्जा जिल्लाको पहिचान बनेर रहेको छ ।

Bhalu Pahad Syangja
भालुपहाड स्याङ्जा

निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या १ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार स्याङ्जा जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  ५ नगरपालिका र ६ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः गल्याङ नगरपालिका

केन्द्रः गल्याङ बजार

जनसङ्ख्याः ३६९६७

क्षेत्रफलः १२२.७१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मालुङ्गा

१-९

जगत्रदेवी

१-७

जगत्रदेवी

८-९

निवुवाखर्क

४-९

निवुवाखर्क

१-३

पिडीखोला

७-९

पिडीखोला

१-६

पेलाकोट

१-४,७-९

तीनदोवाटे

१,६-९

पक्वादी

१-४,९

१०

पिडीखोला

५-७

११

तुलसीभन्ज्याङ

१-९

 २.    नामः चापाकोट नगरपालिका

केन्द्रः साविक चापाकोट नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६०४२

क्षेत्रफलः १२०.५९   (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चापाकोट

१३,१४

पक्वादी

चापाकोट

२,८,९

मल्याङकोट

५-९

मल्याङकोट

१-३

सेखाम

सेखाम

१,२,४,६,८,९

साँखर

१६

साँखर

७-९

सेखाम

चापाकोट

१,३,४

चापाकोट

५-७

१०

चापाकोट

१०-१२

 ३.    नामः पुतलीबजार नगरपालिका

केन्द्रः साविक पुतलीबजार नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४४८७६

क्षेत्रफलः १४७.२१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पुतलीबजार

पुतलीबजार

राङभाङ

१-३

पुतलीबजार

३-५

पुतलीबजार

६,७

पौवेगौडे

१-९

टक्सार

१-९

ठूलाडिही

१-९

बहाकोट

१-९

कोल्माबराहचौर

१-९

१०

पुतलीबजार

१२

राङपाङ

११

पुतलीबजार

१३

१२

पेल्काचौर

१,२,४,८

१३

पुतलीबजार

१०,११

१४

पुतलीबजार

८,९

 ४.    नामः भीरकोट नगरपालिका

केन्द्रः साविक भीरकोट नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २५५८३

क्षेत्रफलः ७८.२३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

भीरकोट

१,५,१५

भीरकोट

९,१३

भीरकोट

४,८,१२

छाङ्छाङ्दी

२,३,७-९

स्वरेक

१,५-७,९

भीरकोट

२,१४

भीरकोट

६,१०

भीरकोट

३,७,११

कालीकाकोट

३-८

 ५.    नामः वालिङ नगरपालिका

केन्द्रः साविक वालिङ नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५११४३

क्षेत्रफलः  १२८.४० (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

वालिङ

छाङछाङ्दी

वालिङ

छाङछाङ्दी

१,५,६

माझकोट शिवालय

१-९

एलादी

१-९

मल्याङ्कोट

जगतभन्ज्याङ

२-९

वालिङ

५,६

जगतभन्ज्याङ

केवरभन्ज्याङ

१-७

वालिङ

३,४

केवरभन्ज्याङ

८,९

वालिङ

१,९

१०

वालिङ

तीनदोबाटे

२-४

११

वालिङ

११

स्वरेक

२-४,८

१२

सिर्सेकोट

१-९

१३

थुमपोखरा

१-४

तीनदोबाटे

पेलाकोट

५,६

१४

वालिङ

१०

थुमपोखरा

५-९

कालिकाकोट

१,२,९

 ६.    नामः अर्जुनचौपारी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक अर्जुनचौपारी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १६१७६

क्षेत्रफलः ५७.२२  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

अर्जुनचौपारी

१-५

अर्जुनचौपारी

६-९

रापाकोट

३,५-८

रापाकोट

१,२,४,९

पन्चमूल

आरुचौर

१-९

सतौदरौ

१-९

पन्चमूल

 ७.    नामः आँधिखोला गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सेतीदोभान गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १६५८९

क्षेत्रफलः ६९.६१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएकासाविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पञ्चमूल

१२४६८९

चिलाउनेबास

१-९

विचारीचौतारा

१-९

वाङसिङ देउराली

१-९

सेतोदोभान

१-९

फापरथुम

१-९

 ८.    नामः कालीगण्डकी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बिर्घा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१७२८

क्षेत्रफलः ७३.५१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चण्डीभन्ज्याङ

२-९

अलमदेवी

चण्डीभन्ज्याङ

अलमदेवी

१-५,८

अलमदेवी

६,७

विर्घाअर्चले

७-९

विर्घाअर्चले

१-६

श्रीकष्णगण्डकी

१-४

श्रीकष्णगण्डकी

५-७

श्रीकष्णगण्डकी

८,९

 ९.    नामः फेदीखोला गाउँपालिका

केन्द्रः साविक फेदीखोला गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १२३४१

क्षेत्रफलः ५६.७३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

फेदीखोला

४-६,८,९

फेदीखोला

१-३,७

आरुखर्क

भाटखोला

१-९

आरुखर्क

१-८

बाङ्गेफड्के

१-९

 १०.          नामः बिरुवा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बिरुवा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८४१३

क्षेत्रफलः ९५.७९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बिरुवाअर्चले

६-९

किचनास

बिरुवाअर्चले

१-५

पेल्काचौर

३,९

राङभाङ

४-८

ओरष्टे

१-९

किचनास

१,३-५,७

चन्नेबाँस

१-६

मनकामना

१,२,५,७

मनकामना

३,४,६,८,९

 ११.          नामः हरिनास गाउँपालिका

केन्द्रः साविक चित्रेभञ्ज्याङ नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १७३४३

क्षेत्रफलः  ८७.४८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

किचनास

६,८,९

मग्याम चिसापानी

१-५

मग्याम चिसापानी

६-९

चित्रेभन्ज्याङ

२-९

चिन्नेवास

७-९

क्याक्मी

१,२,७-९

क्याक्मी

३-६

चित्रेभन्ज्याङ

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति स्याङ्जा। यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । स्याङ्जा जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *