Sindhuli Photo

सिन्धुली जिल्ला Sindhuli District

परिचय

जिल्ला सम्न्वय समिति सिन्धुलीका अनुसार नेपालको मानचित्रमा बाग्मती प्रदेशमा अवस्थित सिन्धुली एक पहाडी जिल्ला हो । नेपालको एकिकरण भन्दा पूर्व सिन्धुली जिल्ला विशाल मकवानी राज्यमा पर्दथ्यो । मकवानी शासकहरुमा राघव नरेन्द्र सेन मकवानपुर राज्यमा वि.सं. १५३० मा राजा थिए । यी राजाभगवान श्रीरामको परम भक्त भएकाले आँफुलाई रघुपति राघव र क्षार सिन्धु तरेर लंका दोहन गर्न सक्ने पराक्रमी राजा समान भएकोले यीनले आफुलाई सिन्धुल उपनामले  परिचित गराएका थिए । पछि यीनै राजाको नामबाट यो वस्तिको नाम सिन्धुली रहन गएको हो । (महानन्द सापकोटा) प्राकृतिक रुपमा यो जिल्ला भित्री मधेसको समथर भूमि देखि लिएर पहाडी भुभाग रहेको जिल्ला हो । तराईको चुरे क्षेत्र देखि लिएर पहाडी महाभारतसम्म फैलिएको यो जिल्ला झण्डै नेपालको नक्सा जस्तै पूर्व पश्चिम फैलिएको छ ।

Photo of Sindhuli
विपी राजमार्ग तस्विरः सुविन भट्राइको सामाजिक सञ्जालवाट
भाैगोलिक अवस्थिती

गणितिय भूगोल अनुसार यो जिल्ला विश्व मानचित्र २६ डिग्री ५५” देखि २७ डिग्री २२” उत्तरी अक्षांस र ८५ डिग्री १५” देखि ८६ डिग २५” पूर्वी देशान्तरमा अवस्थित छ । यस जिल्लाको सबैभन्दा होचो भाग समुन्द्रि सतह देखि २७८७ मिटरको उचाईमा छ । धरातलिय स्वरुप विविध भएकै कारण यस जिल्लाको हावापानी फरक-फरक नै छ । चुरे पहाडको नजिक तथा वरपरका भागहरुमा अधिकतम तापक्रम ७ र ८ डिग्री सेल्सियसको सरदरमा हुन्छ भन महाभारत नजिक तथा वरपरका भागहरुमा अधिकतम तापक्रम १९ र २० डिग्रीको सरदरमा हुन्छ । सिन्धुली जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २४९१ वर्ग कि.मि. छ । २०६८ सालको प्रतिवेदन अनुसार यस जिल्लामा कूल जनसंख्या २,९६,१९२ जनसंख्या भएको पाईन्छ । जसमा महिलाहरु १,५६,०६९ र पुरुषहरु १,४०,१२३ को संख्यामा छन् । यस जिल्लामा ५७५८१ घरधुरिहरु रहेका छन्।

सिन्धुली
तस्विरः सुविन भट्राइको सामाजिक सञ्जालवाट
हावापानी , जडिवुटी, जातजाती र भेषभुषा

सिन्धुली जिल्लामा उष्ण, उपोष्ण र समशितोष्ण प्रकारको हावापानी पाइने हुँदा वनस्पति र जिवजन्तु पनि विविध नै पाइन्छन् । काष्ठ र प्रकाष्ठ दुवैखाले वनस्पतिको उपलब्धता यस जिल्लाको वनजंगलको विशेषता रहेको छ । यस जिल्लाको कूल क्षेत्रफलको करिव ६४.८ प्रतिशत भू-भाग वनजंगलले ओगटेको । जुनार र सुन्तलामा प्रशिद्ध प्राप्त यस जिल्लाको निर्यातजन्य उत्पादनहरुमा अम्रिसो, अदुवा, बेसार, भुइँकटहर, जडीबुटीहरु र अमिलोजातका विभिन्न फलफूलहरु रहेका छन् ।

सिन्धुली जिल्लामा तामाङ्ग जातिको वाहुल्यता रहेको छ । हायू र थामी जस्ता लोपोन्मुख अल्पसंख्यक जातिहरु पनि यस जिल्लामा बसोबास गर्दै आइरहेका छन् । यस जिल्लाको कमला र मरिनखोलाका छेउछाउका भागमा आदिवासी राई, दनुवार र माझीका व्यापक बस्तीहरु छन् भने डाँडीगुरासे गा.वि.स. को गुराँसे डाडामा नेपालकै दुर्लभ जाती हायूहरु बस्दछन् । यस जिल्लामा ७४ प्रकारका जात जातिहरु पाइन्छ । जातीय विविधताको स्वरुप भाषा र धर्ममा पनि विविधता पाईन्छ । धर्ममा पनि विविधता पाईन्छ । धर्ममा हिन्दु धर्म मान्नेहरु ७५%, बौद्द धर्म मान्नेहरु २३% र अन्य धर्म मान्नेहरु २% रहेका छन् ।

सिन्धुली
तस्विरः सुविन भट्राइको सामाजिक सञ्जालवाट
सिन्धुली जिल्लामा रहेका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरु

सिन्धुलीगढी, हरिहरपुरगढी, भद्रकाली मन्दिर, कमलामाई मन्दिर, कालिकामाई मन्दिर, शिध्दवावा मन्दिर, पंचकन्या पोखरी, लंगुरेश्वर—मधुगंगा, बाबाधाम, सर्वशिद्घेश्वर महादेव गुफा, कुशेश्वर महादेव आदी ।

Sindhuli
सिन्धुली तस्विरः Purvi Blues
निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार सिन्धुली जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर २ वटा नगरपालीका र ७ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः कमलामाई गरपालिका

केन्द्रः साविक कमलामाई नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६५०६४

क्षेत्रफलः ४८२.५७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

डाडीगुराँसे

१-९

भद्रकाली

१-९

जलकन्या

१-९

कमलामाई

१,२,५,९

कमलामाई

कमलामाई

कमलामाई

७,८

कमलामाई

३,१०

कमलामाई

११,१२,१४

१०

कमलामाई

१३,१५-१८

११

रानीचुरी

१-३,५

१२

रानीचुरी

४,६-९

१३

रानीबास

१-३,८,९

१४

रानीबास

४-७

 २.    नामः दुधौली  गरपालिका

केन्द्रः साविक दुधौली  नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६५३०२

क्षेत्रफलः ३९०.३९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हत्पते

१,७-९

हत्पते

२-६

निपाने

१-९

सिर्थौली

१-५

सिर्थौली

६-९

हर्षाही

१-९

दुधौली

१,२

दुधौली

३,४

दुधौली

५,६

१०

दुधौली

७,८

११

दुधौली

९-११

१२

जिनाखु

१-९

१३

अरुणठाकुर

१-९

१४

ककुरठाकुर

१-९

 ३.    नामः गोलञ्जोर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक भूवनेश्वरी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १९३२९

क्षेत्रफलः १८४.१३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

डुडभञ्ज्याङ

१-९

वितिजोर

१-९

भुवनेश्वरी

१-९

तीनकन्या

१-९

रतनचुरा

१-९

बाशेश्वर

१-९

भिमेश्वर

१-९

 ४.    नामः घ्याङलेख गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बस्तिपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १३६६१

क्षेत्रफलः १६६.७७  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

अमले

१-९

बस्तिपुर

१-९

तामाजोर

१-९

नेत्रकाली

१-९

शान्तेश्वरी

१-९

 ५.    नामः तीनपाटन गाउँपालिका

केन्द्रः साविक लाम्पानटार गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३८३९५

क्षेत्रफलः २८०.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बेलघारी

१-९

भिमस्थान

१-५

भिमस्थान

६-९

जरायोटार

१४-६

जरायोटार

२,३,७-९

बालाजोर

१-९

तोश्रामखोला

१-९

बाहुनतिल्पुङ

१-९

आम्बोटे

१-९

१०

लाम्पानटार

१-३

११

लाम्पानटरा

४-९

 ६.    नामः फिक्कल गाउँपालिका

केन्द्रः साविक खङसाङ गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १६९६८

क्षेत्रफलः १८६.०६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

महादेवडाँडा

१-९

पोखरी

१-९

खोलागाउँ

१-९

खाङसाङ

१-९

सोल्पाठाना

१-९

रत्नावती

१-९

 ७.    नामः मरिण गाउँपालिका

केन्द्रः साविक कपिलाकोट गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २७८२२

क्षेत्रफलः ३२४.५५  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कपिलाकोट

३,५

कपिलाकोट

१,२,४

कल्पबृक्ष

६-९

कल्पबृक्ष

१-५

महादेवस्थान

१-३,९

कपिलाकोट

६-९

महादेवस्थान

४-८

 ८.    नामः सुनकोशी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पुरानाझाँगाझोली गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१४७३

क्षेत्रफलः १५४.६८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कुशेश्वर दुम्जा

२-५,९

कुशेश्वर दुम्जा

१,६-८

झाँगाझोली रातामाटा

१-५

झाँगाझोली रातामाटा

६-९

पुराना झागाझोली

१-९

सितलपाटी

१-९

मझुवा

१-९

 ९.    नामः हरिहरपुरगढी गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. २ झनझने

जनसङ्ख्याः २७७२७

क्षेत्रफलः ३४३.९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हरिहरपुरगढी

१-९

पिपलमाडी

१,२,९

पिपलमाडी

३-८

महेन्द्रझ्याडी

२-५

महेन्द्रझ्याडी

१,६-९

क्यानेश्वर

६-८

क्यानेश्वर

१,२,९

क्यानेश्वर

३-५

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय सिन्धुली र जिल्ला समन्वय समिति सिन्धुली। यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । सिन्धुली जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *