छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर

सप्तरी जिल्ला Saptari District

परिचय

प्रदेश नंं २ अन्त्रगत पर्ने सप्तरी जिल्ला नेपालमै विशिष्ट पहिचान बोकेको जिल्ला को  रूपमा चिनिन्छ । एक समयमा तिरहुत राज्यको एउटा महत्त्वपूर्ण भाग मानिएको यस जिल्लामा विभिन्न जातजातिको साझा बसोबास रहदैआएको छ ।  यस जिल्लामा हिन्दु, बौद्ध र इर्साई धर्म मान्नेहरूको सघन बस्ती रहेपनि छिटफुट रूपमा  क्रिश्चियन लगायतका धर्म मान्नेहरूको पनि बसोबास रहेको छ । विभिन्न धर्मावलम्बीहरू एक आपसमा भाइचारा एवम् सामाजिक सद्भावका साथ पुस्तौंदेखि बस्दैआएका छन् । सप्तरी जिल्लाको नामाकरणको सम्वन्धमा  पर्दा सप्त र तरी गरी दुइवटा शब्दले बनेको छ । सप्तको अर्थ सात तरीको अर्थ वन । सातवटा वनको श्रृङ्खला रहेका कारण सप्त तरी भन्दा भन्दै सप्तरी भनिन थालिएको हो भन्ने जनविश्वास रहि आएको छ ।

Fattepur
फत्तेपुर सप्तरी

समुद्री सतहदेखि ६४ देखि ४ सय ५७ मिटरको उचाइमा अवस्थित यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १ हजार ३ सय ५९.२८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । यहाँको तापक्रम ७ देखि ४० ड्रि्रीसम्म रहने गर्दछ । सप्तरी जिल्लाको औसत वर्षा १ हजार ३ सय ३६ देखि १ हजार ८ सय ३५ मि.मि.सम्म हुने गर्दछ । पूर्व-पश्चिम लम्बाइ ४३ किलोमिटर तथा उत्तर दक्षिण चौडाइ २३ किलोमिटर रहेको छ भने तर्राई भू-भागलेिचय ६३ प्रतिशत तथा चुरे भू-भागले ३७ प्रतिशत भूमि ओगटेको छ । यस जिल्लालाई ६ ओटा निर्वाचन क्षेत्र र १७ ओटा इलाकामा विभाजन गरिएको छ ।

 

भाैगोलीक अवस्थिति र हावापानी

समुद्री सतहदेखि ६४ देखि ४ सय ५७ मिटरको उचाइमा अवस्थित यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १ हजार ३ सय ५९.२८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । यहाँको तापक्रम ७ देखि ४० ड्रि्रीसम्म रहने गर्दछ । सप्तरी जिल्लाको औसत वर्षा १ हजार ३ सय ३६ देखि १ हजार ८ सय ३५ मि.मि.सम्म हुने गर्दछ । पूर्व-पश्चिम लम्बाइ ४३ किलोमिटर तथा उत्तर दक्षिण चौडाइ २३ किलोमिटर रहेको छ भने तर्राई भू-भागले ६३ प्रतिशत तथा चुरे भू-भागले ३७ प्रतिशत भूमि ओगटेको छ । सप्तरी जिल्लाको हालको सीमाना पूर्वमा सप्तकोशी नदी, पश्चिममा बलान नदी, उत्तरमा उदयपुर र दक्षिणमा भारतको सहर्षा र मधुवनी जिल्ला पर्दछ ।

Photo of Rajbiraj
राजविराज सप्तरी
ऐतिहासिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा

सप्तरी जिल्लाको यो भू-भाग प्राचीन अवस्थामा विदेह -मिथिला) राज्य अर्न्तर्गत पर्दथ्यो । आर्य संस्कृतिको उद्भव स्थलको रूपमा परिचित सप्तरीको बनौलीमा मैथिली भाषाका महाकवि विद्यापतिले १२ वर्षम्म निर्वासित जीवन बिताएका थिए । पुरादित्य राजाको बनौली स्थित  दरबारमा राजा शिव सिंहकी पत्नी लखिमा देवीका साथ महाकवि विद्यापति बसेको तथ्य इतिहासमा उल्लेख छ । विद्यापतिको गुणवताबाट प्रसन्न भएर पुरादित्य राजाले इ.सं. १४०८ मा लिखनावली लेख्न लगाएका थिए । उक्त ग्रन्थमा राजकाज सञ्चालन सम्बन्धी विषयवस्तुहरू समावेश गरिएको थियो ।

त्यसो त सप्तरी जिल्लामा विभिन्न समयमा राजा महाराजाहरूको निवास तथा आश्रय स्थल रहेको कुरा इतिहासमै उल्लेख छ । चुरे क्षेत्रमा चन्द्रवंशी राजाहरूको दरबार, खोक्सर प्रवाहाको कनकपट्टी दरबार, मानराजाको मानराजा गढी, छिन्नमस्ताको सखडेश्वरी भगवती, राजविराजको राजदेवी भगवती, भारदहको कंकालिनी भगवती, शम्भुनाथको शम्भुनाथ मन्दिर, मरौटीको कृष्णाराम, कटैयाको दिनाभद्री, रूपनगरको विष्णु मन्दिर, हनुमाननगरको हनुमान मन्दिर सहितका धार्मिक स्थल एवम् अवशेषहरूले सप्तरी जिल्लाको ऐतिहासिकताबारे पुष्टि गर्दछन् ।

छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर
प्राकृतिक सम्पदा

सप्तरी जिल्ला भएर पूर्वमा सप्तकोशी नदी र पश्चिममा बलान नदी बगेका छन । यी नदीहरूले मिथिलाञ्चलको शान बढाउनुका साथै जिल्लाको सीमाना समेत छुट्याएका छन् । त्यसो त वि.सं. २०२२ साल अघिसम्म सप्तरी जिल्लाको सीमाना सुनसरीको लौकहीसम्म र पश्चिममा कमला नदीसम्म पर्दथ्यो । वि.सं. २०२२ सालमा राजनीतिक विभाजनका कारण हाल सुनसरीमा पर्ने कुशहा, हरिपुर, शोभनपुर, मधुवन र श्रीपुरका साथै कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षण समेतलाई अलग-अलग पार्ने काम भएको हो । यता हालको कमला नदीदेखि पूर्वको महत्त्वपूर्ण चार प्रगन्ना सिराहा जिल्लामा गाभिएको हो ।

निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ८ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार सप्तरी जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर १८ स्थानियतह र्निमाण गरिएको छ । जसमा ८ वटा नगरपालीका र १० वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः राजविराज गरपालिका

केन्द्रः साविक राजविराज नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६७२६२

क्षेत्रफलः ५२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

राजविराज

२,१०

राजविराज

राजविराज

राजविराज

राजविराज

राजविराज

राजविराज

१,६

राजविराज

मलेठ

१-९

१०

दिधुवा

१-९

हरिहरपुर

११

फर्सेट

१-९

१२

बिष्हरिया

१,२,३,९

१३

बिष्हरिया

४-८

१४

कोमध्येपुरा

४-७

१५

देउरी भौवा

१-९

 २.    नामः कञ्चनरुप गरपालिका

केन्द्रः साविक कञ्चनरुप नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३५८९८

क्षेत्रफलः १४३.३३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

भैरवा

१-९

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

१०

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

कञ्चनरुप

१०

कञ्चनरुप

११

बकधुवा

११

१२

कञ्चनरुप

३.    नामः डाक्नेश्वरी गरपालिका

केन्द्रः साविक पातो गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४९७८८

क्षेत्रफलः ७७.८३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कविलास

१-९

भूतही

५-९

तरही

१-९

भूतही

१-४

पातो

१-९

औरही

१-९

ब्रम्हपुर

१-९

गम्हरीया परवाहा

१-९

पत्थरगाडा

१-९

१०

बनौला

१-९

 ४.    नामः बोदेबरसाईन गरपालिका

केन्द्रः साविक बोदेबरसाईन गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६५०४८

क्षेत्रफलः ९१.९७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

धनगढी

१-८

नेगडा

१-९

सारश्वर

१-९

फुल्काही

६-९

बोदेबरसाइन

१-९

फुल्काही

१-५

मनराजा

१-९

काचन

१-९

देउरी

१-९

१०

खडकपुर

१-९

 ५.    नामः खडक गरपालिका

केन्द्रः साविक कल्याणपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४५३६७

क्षेत्रफलः ९६.७७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिसवा बेल्ही

१-५

सिसवा बेल्ही

६-९

बनरझुल्ला

१-९

पन्सेरा

८,९

पन्सेरा

१-७

खोजपुर

१-४,६-९

कल्याणपुर

४-६

कल्याणपुर

३,७

कल्याणपुर

१,२,८,९

धनगढी

खोजपुर

मैनासहर्शवाहु

१-९

इनरुवा फुलवडिया

१०

इनरुवा फुलवडिया

१-८

११

बनौली

१-९

 ६.    नामः शम्भुनाथ गरपालिका

केन्द्रः साविक शम्भुनाथ गरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३३०१२

क्षेत्रफलः ९९.९९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

शम्भुनाथ

१०

शम्भुनाथ

१०

११

शम्भुनाथ

११

१२

अर्नाहा

१-९

 ७.    नामः सुरुङ्गा गरपालिका

केन्द्रः साविक मधुपट्टी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४४२२१

क्षेत्रफलः १०७.०४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पिप्रा पश्चिम

१-९

हर्दिया

१-९

दौलतपुर

१-९

मधुपट्टी

१-९

कुशाहा

५-९

कुशाहा

१-४

हरिपुर

१-९

मलहनमा

१-९

टिकुलिया

१-९

१०

पटेर्वा

१-६

११

पटेर्वा

७-९

मलहनिया

५,६

 ८.    नामः हनुमाननगर कङ्कालिनी गरपालिका

केन्द्रः साविक हनुमाननगर योगिनीमाई नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४५७३४

क्षेत्रफलः ११८.१९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

भारदह

१-९

हनुमाननगर योगिनीमाई

पोर्ताहा

१-९

मधुवापुर

१-९

हनुमाननगर योगिनीमाई

हनुमाननगर योगिनीमाई

हनुमाननगर योगिनीमाई

हनुमाननगर योगिनीमाई

हनुमाननगर योगिनीमाई

१०

हनुमाननगर योगिनीमाई

११

हनुमाननगर योगिनीमाई

१०

१२

हनुमाननगर योगिनीमाई

१३

हनुमाननगर योगिनीमाई

१४

रामपुर मल्हनीया

१-९

 ९.    नामः सप्तकोशी नगरपालिका

केन्द्रः साविक सप्तकोशी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २११३१

क्षेत्रफलः ६०.२५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

सप्तकोशी

१०

सप्तकोशी

१०

११

सप्तकोशी

११

 १०.          नामः अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिका

केन्द्रः सीतापुर कोलोनीको साविक सडक कार्यालयको भवन

जनसङ्ख्याः २८४८१

क्षेत्रफलः ७७.०८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

जण्डौल

१-९

सीतापुर

१-९

हरिहरपुर

१-५,७-९

परसवनी

१-९

बकधुवा

१-६

बकधुवा

७-९

 ११.          नामः छिन्नमस्ता गाउँपालिका

केन्द्रः साविक छिन्नमस्ता गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३३८६७

क्षेत्रफलः ४७.९२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बरही बीरपुर

४-९

छिन्नमस्ता

६-९

छिन्नमस्ता

१-५

लालपट्टी

१-७

कोचाबखारी

१-६

कोचाबखारी

७-९

लालपट्टी

८-९

बरही बीरपुर

१-३

 १२. नामः महादेवा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बथनाहा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २८५४२

क्षेत्रफलः ३४.९७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पकरी

१-९

महादेवा

१-९

बथनाहा

१-३

डाढा

१-९

भगतपुर

१-९

बथनाहा

४-९

 १३.   नामः तिरहुत गाउँपालिका

केन्द्रः साविक गोइठी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२०१०

क्षेत्रफलः ३७.८१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

त्रिकोल

१-८

मैनाकडेरी

१-९

गोइठी

१-९

त्रिकोल

डिमन

१-९

लोहजरा

१-९

 १४.  नामः तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक तिलाठी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३२३८९

क्षेत्रफलः ३२.९१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

तिलाठी

१-९

लौनिया

१-९

सकरपुरा

१-९

कोईलाडी

१-९

को बर्साईन

१-९

को मधेपुरा

१-३,८,९

बभनगामाकट्टी

५-९

बभनगामाकट्टी

१-४

 १५.   नामः रुपनी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक रायपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६३८७

क्षेत्रफलः ५६.०८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

नकटी रायपुर

६-९

नकटी रायपुर

१-५

कटैया

१-९

जमुनी मधेपुरा

७-९

बसबिटी

१-९

तेर्हौता

१-९

 १६. नामः राजगढ गाउँपालिका (वेल्ही चपेना)

केन्द्रः साविक नर्गो गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः  २३९८२

क्षेत्रफलः ३८.७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

झुट्की

१-९

बनैनिया

१-९

नर्गो

१-९

बेल्ही चपेना

१-९

मलेकपुर

१-४

फकिरा

१-९

 १७.          नामः बिष्णुपुर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक ईटहरी बिष्णुपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२४५४

क्षेत्रफलः ४०.२५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

जमुनीमधेपुरा

१-६

मलेकपुर

५-६

सिम्रहा सिगियौन

१-४

मलेकपुर

७-९

सिम्रहा सिगियौन

५-९

बोरिया

१-९

ईटहरी बिष्णुपुर

६-९

ईटहरी बिष्णुपुर

१-५

 १८.  नामः बलान बिहुल गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मल्हनिया गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६०६८

क्षेत्रफलः ३३.०४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मल्हनिया

१-४

मल्हनिया

७-९

मौवाहा

१-९

बेल्ही

१-९

रामनगर

१-९

रौतहट

१-९

स्राेतः नेपाल सरकार संघीय मामीला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय  र जिल्ला समन्वय समिति सप्तरी। याे लेखमा  कुनै प्रकारको कमिकमजोरी भएमा कमेन्ट बक्समा छोडिदिनुहोला । यदि तपाइ आफैले सप्तरी जिल्लाका स्थान र विशेषको लेख लेखेर चिनारी नेपालमा प्रकाशन गर्न चाहेमा chinari2020@gmail.com मा सम्पर्क गर्न सक्नुहुने छ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *