लम्जुङ जिल्ला Lamjung District

परिचय

लमजुङ जिल्ला साबिक पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल र हाल गण्डकी प्रदेशमा  रहेको एक पहाडी जिल्ला हो ।”लमजुङ” शब्द मगर भाषाबाट आएको मानिन्छ। यसको अर्थ अग्ला, लामा तथा ठूला पहाड तथा पर्वतहरूले बनेको भूमि भन्ने बुझिन्छ। जलस्रोत र पर्यटनका हिसावले लमजुङ जिल्ला महत्त्वपूर्ण र उर्वर क्षेत्र मानिन्छ । नेपालको हिमाल पारीको जिल्लाको रुपमा परिचित मनाङ जिल्लामा जाने मोटरवाटो समेत यसै जिल्ला भएर  जान्छ । नदीनाला प्रशस्त भएको यो जिल्लामा जलविद्दुतको बढी सम्भावना रहेको छ । अन्नपूर्ण पदमार्गको प्रवेशद्वारको रूपमा लमजुङ जिल्लालाइ चिनिन्छ ।  लमजुङ जिल्ला शाहवंशको उद्गम जिल्ला पनि हो । शाहवंशले राज गरेको गाउँशहर दरबार यस लमजुङ जिल्लाको ऎतिहासिकरूपले महत्वपूर्ण स्थल हो । यो जिल्ला वीर भक्ती थापाको जन्मथलो भएको जिल्ला पनि हो । साथै राष्ट्रकवि माधव घिमिरे र संरक्षाणवीद डा. हर्क गुरूङको समेत यसै जिल्लामा जन्म भएको हो । सार्क नमुना गाउँ घलेगाउँले पनि यस जिल्लालाइ चिनाउन मद्दत पुर्याएको छ ।

घलेगाउँ लमजुङ
ऐतिहासिक चिनारी

यस जिल्लाको उत्तर तथा उत्तर-पश्चिमी अग्ला लेकाली प्रदेशमा पशुपालन व्यवसायको विकास गरी प्राचीन कालदेखि बसोवास गर्दै आएका गुरूङ तथा घले जातिहरूले आफ्नो भाषा, संस्कृति, रहनसहन तथा सामाजिक, आर्थिक तथा राजनैतिक संरचनाको स्थापना गर्दै आएको पाइन्छ। सामान्य खोज तथा अनुसन्धानले समग्र जिल्लाको उत्तरी भेग गुरूङ तथा घले जातिको सामाजिक तथा राजनैतिक प्रभाव क्षेत्र भित्र रहेको थियो भन्ने जानकारी प्रदान गरेका छन। जिल्लाको दक्षिणी भेकका टार तथा बेसीहरूमा क्षेत्री, ब्राह्मण, दमाई, कामी, सार्की आदि जातिका मानिसहरू बसोवास गर्दै आएको पाइन्छ।

सोर्हौं सताब्दीमा शाह वंशीय राजाका पूर्वज यशोब्रम्ह शाहले लमजुङ जिल्लामा शासन गरेका थिए। यसैलाई शाहवंशको उद्गम विन्दु मानिन्छ। त्यति बेला भद्र, शान्त तथा इमान्दार जातिको रूपमा चिनिने मगर जातिलाई राजदरवारको सेवामा राखिएको र त्यसैले गर्दा मगर भाषा एवं भेषभुषा र संस्कृतिको सामान्य प्रभाव राजदरवार एवं राज्य शासन सञ्चालनमा रहेको कुरालाई कतिपय सामाजिक तथा सांस्कृतिक संस्कार र परम्पराले पुष्टि पनि गरेको पाइन्छ। इतिहासमा खासगरी लमजुङको शाहवंशीय शासन कालको इतिहासलाई हेर्दा लडाकु, साहसी, वीर तथा विरङ्गनाहरूको राज्यको रूपमा लमजुङलाई लीइएको पाइन्छ। त्यो समयमा स्याङ्जालाई सिकारी, लमजुङलाई गरुढ, गोरखालाई सर्प र कास्कीलाई भ्यागुताको रूपमा इतिहासमा उल्लेख गरेको पाइन्छ।

लमजुङ मन्दिर

भाैगोलीक अवस्थिती

भौगोलिक अवस्थिति अनुसार यस जिल्ला २८० डिग्री ०३ मिनेट १८ सेकेण्ड देखि २८० डिग्री ३० मिनेट ३८ सेकेण्ड उत्तरी अक्षांससम्म तथा ८४० डिग्री ११ मिनेट २३ सेकेण्ड देखि ८४० डिग्री ३८ मिनेट १० सेकेण्ड पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ ।  नया संरचना अनुसार यस जिल्लामा ४ वटा नगरपालिका र ४ वटा गाउपालिका रहेका छन | यस जिल्लाको पूर्वमा गोर्खा जिल्ला, पश्चिममा कास्की जिल्ला, उत्तरमा मनाङ जिल्ला र दक्षिणमा तनहुँ जिल्ला पर्दछ ।

लमजुङ जिल्लाको भूगोल समुद्रि सतहदेखि ३८५ मिटर (नेपालको मध्य भाग,रम्घा) देखि विश्वका ८००० मिटरभन्दा अग्ला १४ अग्ला हिमालहरु मध्येमा पर्ने ८१६२ मिटर अग्लो मनास्लु हिमालसम्म फैलिएको छ । जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १६९२ वर्ग किमी रहेको छ । नेपालको प्रसिद्द मर्स्याङ्दी नदी यो जिल्लाको विच भाग भएर बहन्छ । २०६८ को जनगणाना अनुसार लमजुङ जिल्लाको कुल जनसंख्या १ लाख ६७ हजार ७२४ रहेको छ जसमध्ये महिलाको संख्या ९१ हजार ८११ (५४.७ प्रतिशत) र पुरूषको संख्या ७५ हजार ९१३ (४५.३ प्रतिशत) रहेको छ ।

लमजुङ

लमजुङ जिल्लामा पाइने प्रमुख जडिबुटिहरू

लमजुङ जिल्लामा नीरमसी, पाखनवेद, पाँचऔंले, चिर्राईतो, जटामसी, गुर्जो, सर्पगन्धा, यार्चागुम्वा, कुट्की, सुगन्धवाल आदि वहुउपयोगी र वहुमूल्य जडीवुटीहरू पाइन्छन्।

लमजुङ जिल्लामा रहेका धार्मिक तथा पर्यटकिय स्थलहरू

यस जिल्लामा दुधपोखरी, बाह्रपोखरी, मेमेपोखरी, घलेगाउँ, घनपोखरा, पुरानकोट, रागिनासकोट, तुर्लुङकोट आदि ज्यादै सुन्दर र ऐतिहासिक एवं धार्मिक महत्वका पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन ।

लमजुङ जिल्ला

निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या १ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार तनहुँ  जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  ४ नगरपालिका र ४ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः बेसीशहर नगरपालिका

केन्द्रः साविक बेसीशहर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३९३५६

क्षेत्रफलः १२७.६४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बेसीशहर

१,२

बेसीशहर

३-५

बेसीशहर

६,७

बेसीशहर

१७,१८

बेसीशहर

१५,१६

बेसीशहर

१३,१४

बागलुङपानी

३,४,७

बेसीशहर

११,१२

बेसीशहर

९,१०

बेसीशहर

बागलुङपानी

८-९

१०

बाँझखेत

१-९

हिलेटक्सार

११

चिति

१-९

 २.    नामः मध्यनेपाल नगरपालिका

केन्द्रः साविक करापुटार नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २३३८५

क्षेत्रफलः ११३.८६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मध्यनेपाल

१-३

मध्यनेपाल

४,५

मध्यनेपाल

६,७

मध्यनेपाल

१०-१२

मध्यनेपाल

८,९

करापुटार

३-५

करापुटार

६-८

करापुटार

९-११

करापुटार

१-२

१०

नेटा

१-९

 ३.    नामः राईनास नगरपालिका

केन्द्रः साविक राईनास नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८५२७

क्षेत्रफलः ७१.९७  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

राईनास

१०

राईनास

राईनास

राईनास

राईनास

राईनास

४,५

राईनास

राईनास

१,२

राईनास

१३,१४

१०

राईनास

११,१२

 ४.    नामः सुन्दरबजार नगरपालिका

केन्द्रः साविक सुन्दरबजार नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६८६१

क्षेत्रफलः ७२.०५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सुन्दरबजार

१३,१४

सुन्दरबजार

११,१२

चन्द्रेश्वर

१-९

दुराडाँडा

१-९

सुन्दरबजार

९-१०

सुन्दरबजार

६,८

सुन्दरबजार

५,७

सुन्दरबजार

१,२

सुन्दरबजार

३,४

१०

धुसेनी

१-९

११

सिन्दुरे

१-९

 ५.    नामः कव्होलासोथार गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मालिङ गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १००३२

क्षेत्रफलः १७५.३७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बाग्लुङपानी

१,२,५,६

मालिङ

१-९

उत्तरकन्या

१-९

भुजुङ

१-९

पसगाउँ

१-४

पसगाउँ

५-९

भोजे

१-५

भोजे

६-९

गिलुङ

१-९

 ६.    नामः दूधपोखरी गाउँपालिका

केन्द्रः लेवरचोक

जनसङ्ख्याः १०९७५

क्षेत्रफलः १५३.३३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

दूधपोखरी

१-९

विचौर

१-९

ईलमपोखरी

१-४

ईलमपोखरी

५-९

कोल्की

१-९

गौंडा

१-९

 ७.    नामः दोर्दी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक नौथर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८३९२

क्षेत्रफलः ३५०.९३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

भरते

१-९

अर्चलेवोट

१-९

श्रीभन्ज्याङ

१-९

नौथर

१-९

पाचोक

१-९

ढोडेनी

१-९

फलेनी

१-९

बन्सार

१-९

हिलेटक्सार

१-८

 ८.    नामः मर्याङदी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक भुलभुले गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८७५९

क्षेत्रफलः ५९७.२५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

घनपोखरा

२-४,९

घनपोखरा

१,५,६-८

खुदी

१-९

ताघ्रिङ

१-९

घेर्मु

१-९

बाहुनडाँडा

१-९

भुलभुले

५-९

भुलभुले

१-४

सिम्पानी

१-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति लमजुङ र जिल्ला प्रशासन कार्यालय  लमजुङ। तस्विर सामाजिक सञ्जाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । लमजुङ  जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *