महोत्तरी जिल्ला Mahottari District

परिचय

प्रदेश नम्बर २ अन्र्तगत पर्ने महोत्तरी जिल्ला नेपालको तराइ भेगमा अवस्थित छ।  महोत्तरी जिल्लाको नामाकरणको सन्दर्भमा  प्राचीन इतिहास अनुसार नेपाल एकीकरण हुनुभन्दा अगाडि यो मिथिला प्रदेशको एक स्वतन्त्र राज्य थियो । त्यसै समयमा “महोदरी” नामक एक ब्राह्मणले ५० बिघा जग्गामा एक विशाल पोखरी निर्माण गरी आफ्‍नो नामबाट उक्त पोखरीको नामाकरण गराएका थिए ।  समयान्तरमा महोदरी शब्दको अपभ्रंश हुँदै महोत्तरी हुन गएको जनविश्वास रहि आएको छ ।भाैगोलिक हिसाबमा महोत्तरी जिल्ला १,००२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । २६ ३६’ देखि २८ १० उत्तरी अक्षांशमा र ८५ ४१ देखि ८५ ५७’ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको यस जिल्लाको औसत लम्बाइ (उत्तर- दक्षिण ) ५८ किलोमिटर तथा औसत चौडाई (पूर्व –पश्चिम) १८ किलोमिटर रहेको छ ।

Photo of Mahotari
स्थानिय छठपर्व मनाउँदै

 यस जिल्लाको पूर्वमा धनुषा जिल्लाको मिथिला नगरपालिका, बटेश्वर गाउँपालिका, क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका, लक्ष्मिनिया गाउँपालिका, जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका, नगराइन गाउँपालिका, मुखियापट्टी मुसहरनिया गाउँपालिका उत्तरमा बाग्मती प्रदेश सिन्धुली जिल्लाको कमलामाई नगरपालिका पश्चिममा सर्लाही जिल्लाको पर्सा गाउँपालिका, हरिपूर्वा नगरपालिका, ईश्वरपुर नगरपालिका, लालबन्दी नगरपालिका तथा दक्षिणमा भारतको विहार राज्यको सितामढी जिल्लासँग सिमाना जोडिएको छ । यस जिल्लाको ३८.४६ किलोमिटर भूभाग भारतसँग जोडिएको छ ।

२०६८ को जनगणना अनुसार यस जिल्लामा ३,११,०१६ पुरुष र महिला ३,१६,५६४ महिला गरी कुल ६,२७,५८० रहेको छ । लैङ्गिक अनुपात ९८.२५ रहेको यस जिल्लामा जम्मा घरधुरी संख्या १,११,३१६ छ । यस जिल्लाको साक्षरता दर ४६.४४ प्रतिशत रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता प्रतिशत ५६.५५ र महिलाको ३६.५५ प्रतिशत रहेको छ । ६२६ प्रति वर्ग कि.मी. जनघनत्व रहेको यस जिल्लाको औसत घरधुरी सदस्य संख्या ५.६४ रहेको छ ।  हिन्दु र मुस्लिम धर्मालम्बीको बाहुल्यता रहेको यस जिल्लामा धेरै-थोरै गरी ९२ जातजातीको वसोवास रहेको पाइन्छ । यस जिल्लामा बोलिने मुख्य मातृभाषाहरु मैथिली (८०.७४%), उर्दु (७.२६%), नेपाली (५.५७%), मगर (१.९४%), तामाङ (१.४%) हुन् ।

महोत्तरी जिल्लामा रहेका  धार्मिक तथा प्राकृतिक सम्पदाहरू

यस जिल्लामा जलेश्वरनाथ महादेव मन्दिर, मटिहानी मठ, टुटेश्वरनाथ मन्दिर, पडौल स्थान, सोनामाईस्थान, पञ्चधुरा माइस्थान, गेरुवास्थान, मंगलनाथ महादेव मन्दिर, कञ्‍चनवन, ध्रुवकुण्ड जस्ता प्रसिद्ध धार्मिक स्थलहरु रहेका छन् । त्यस्तै मुस्लिम समुदायको रौजा मजार पनि प्रसिद्ध स्थल हो ।त्यसै गरी यस जिल्ला भएर बग्‍ने मुख्य खोलाहरु रातु, मरहा, जँघा, बाँके, बिग्ही, भब्सी, अँकुसी आदी हुन् । डुबान यस जिल्लाको एक मुख्य समस्या हो ।

श्राेतः जिल्ला प्रशासन कार्यालय महोत्तरी, जिल्ला समन्वय समिति महोत्तरी

महोत्तरी जिल्लामा प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र ४ वटा, प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र – ८ वटा रहेका छन ।त्यसैगरी १५ वटा स्थानियतहहरू रहेका छन । जसमा १० वटा नगरपालिका वटा र ५वटा गाउँपालिका  रहेका छन् । स्थानिय तहहरूको विस्तृत विवरण तल उल्लेख गरिएको छ ।

१.      नामः जलेश्वर गरपालिका

केन्द्रः साविक जलेश्वर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५८५४९

क्षेत्रफलः ४४.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

जलेश्वर

१-३

जलेश्वर

४,५

जलेश्वर

११,१२

नैन्ही

४,५

जलेश्वर

१५,१६

पर्सापदैली

१-९

जलेश्वर

६,१३

नैन्ही

१,९

जलेश्वर

१४

जलेश्वर

७-९

जलेश्वर

१७-१८

१०

जलेश्वर

१०

११

पिगौना

१-९

१२

नैन्ही

२,३,६,७,८

 

२.      नामः बर्दिबास गरपालिका

केन्द्रः साविक बर्दिबास नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६३९१२

क्षेत्रफलः ३१५.५७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १३

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बर्दिबास

बर्दिबास

बर्दिबास

४-६

बर्दिबास

१०

बर्दिबास

११,१२

बर्दिबास

७,९

बर्दिबास

हाथिलेट

१-९

पशुपतिनगर

१-९

१०

खयरमारा

३,५,७,९

११

खयरमारा

१,२,४,६,८

१२

बिजलपुरा

१,२,४,७

१३

बिजलपुरा

३,५,६,८,९

१४

बर्दिवास

 ३.      नामः गौशाला गरपालिका

केन्द्रः साविक गौशाला नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६६६७३

क्षेत्रफलः १४४.७३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

गौशाला

१-३

गौशाला

९-११

गौशाला

गौशाला

५,६

गौशाला

७,८

फुल्काहा

१-५

फुल्काहा

६-९

बेलगाँछी

१-९

भरतपुर

१-४,६

१०

लक्ष्मीनीया

१,३,४,६

भरतपुर

११

लक्ष्मीनीया

२,५,८

भरतपुर

५,७

१२

लक्ष्मीनीया

७,९

भरतपुर

 ४.      नामः लोहरपट्टी नगरपालिका

केन्द्रः साविक लोहरपट्टी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३९५७९

क्षेत्रफलः ५०.०६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बगडाहा

१-५

बगडाहा

६-९

महदैया तपनपुर

१-९

खुटापिप्राडी

१-७

लोहरपट्टी

१,२,७-९

लोहरपट्टी

३-६

भ्रमरपुरा

१-५

भ्रमरपुरा

६-९

खुटापिप्राडी

८-९

 ५.      नामः रामगोपालपुर नगरपालिका

केन्द्रः साविक रामगोपालपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २९६१२

क्षेत्रफलः ३९.५४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बासविट्टी

१-५

बासविट्टी

६-९

रामगोपालपुर

१,२

रामगोपालपुर

३,४,५

रामगोपालपुर

६,७

रामगोपालपुर

८,९

सहसौला

१-४

सहसौला

५-९

खोपी

१,६-९

 ६.      नामः मनरा सिसवा नगरपालिका

केन्द्रः साविक मनरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४९६९२

क्षेत्रफलः ४९.७३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मनरा सिसवा

१-९

ईटहर्वाकट्टी

१-९

सोनौल

१-९

सांढा

१-९

शिसवाकटैया

१-३,५,६

सरपल्लो

१-४,६

सरपल्लो

५,७-९

शिसवाकटैया

४,७-९

बथनाहा

१-५

१०

बथनाहा

६-९

 ७.      नामः मटिहानी नगरपालिका

केन्द्रः साविक धिरापुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३१०२६

क्षेत्रफलः २९.०२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

धिरापुर

१,२,८

धिरापुर

३,४,५,७

धिरापुर

६,९

मझौरा विसनपुर

१-४

मझौरा विसनपुर

१-५

मटिहानी

१,२

मटिहानी

३-६

मटिहानी

७-९

सिमरदही

१-९

 ८.      नामः भँगाहा नगरपालिका

केन्द्रः साविक भँगाहा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४६७५४

क्षेत्रफलः ७७.२१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिंग्याही

१-४

सिंग्याही

५-९

भँगाहा

१,२,५,७

भँगाहा

३,४

भँगाहा

६,८,९

हातीसरवा

१-९

मेघनाथ गोरहन्ना

१-९

धरमपुर

१-९

हरियारपुर हरिनमरिन

१-९

 ९.      नामः बलवा नगरपालिका

केन्द्रः साविक बलवा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४२३४१

क्षेत्रफलः ४४.०७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बदिया बञ्चौरी

२-६

बदिया बञ्चौरी

१,७-९

पडौल

१-४

पडौल

५-९

बलवा

६-८

बलवा

१-५,९

बनौटा

१,४,७

बनौटा

५,६,८,९

धमौरा

१,२,३

१०

धमौरा

४,५,६

११

धमौरा

७,८,९

 १०.  नामः औरही नगरपालिका

केन्द्रः साविक औरही गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३१७५१

क्षेत्रफलः ३५.७६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

औरही

१-४

औरही

५-९

श्रीपुर

२,३

श्रीपुर

१,७-९

श्रीपुर

४-६

खोपी

२-५

सोनामाई

१-३

सोनामाई

४-६

सोनामाई

७-९

 ११.  नामः एकडारा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक एकडारा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३८९६२

क्षेत्रफलः ३०.९७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

एकडारा

१-४,६

एकडारा

५,७-९

भटौलिया

१-९

हलखोरी

१-९

कोल्हुवा

१-४,९

कोल्हुवा

५-८

 १२.  नामः सोनमा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सोनमा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३८७४७

क्षेत्रफलः ५७.७७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सोनामा

१-४,६

सोनामा

५,७-९

रघुनाथपुर

१-९

खैरबन्नी

१-५

खैरबन्नी

६-९

सुन्दुरपुर

१-३

सुन्दुरपुर

४-६

सुन्दुरपुर

७-९

 १३.  नामः साम्सी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक साम्सी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३३७९१

क्षेत्रफलः २१.५७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पर्सादेवाड

१-४

पर्सादेवाड

५-९

बैरगिया लक्ष्मीनिया

१-९

गैढाभेटपुर

१-९

पोखरभिण्डा संग्रामपुर

१-९

साम्सी

१-४

साम्सी

५-९

 १४.  नामः महोत्तरी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक महोत्तरी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २७४३०

क्षेत्रफलः २८.०८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

महोत्तरी

१,२,८,९

महोत्तरी

३-७

डाम्हीमरै

१-७

डाम्हीमरै

८,९

गोनरपुरा

५,७-९

गोनरपुरा

१-४,६

 १५.  नामः पिपरा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पिपरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३५५२४

क्षेत्रफलः ३९.९८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

एकरहिया

१-६

एकरहिया

७-९

पिपरा

१,७,८,९

पिपरा

२-६

सहोडवा

१-९

रतौली

१-९

बनौली दनौली

१-९

 यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा वा कनै सुझाव सल्लाह भएमा  कमेन्ट बक्समा राखिदिनुहोला । साथै यस जिल्लाको कुनै पनि  स्थानमा  रहेका धार्मिक सांस्कृतिक र पर्यटकिय लेख प्रकाशन गर्न चाहेमा हामीसंग सहकार्य गर्न सक्नुहुने छ। जसकोलागी info@localhostअथवा chinari2020@gmail.com मार्फत सम्पर्क गर्नसक्नुहुनेछ ।

आफ्नो ठाउँ आफै चिनाउँ, आजै चिनाउँ ।

चिनारी नेपाल काठमाण्डाै

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *