banke feature

बाँके जिल्ला Banke District

परिचय

नेपालको प्रदेश नं. ५ मा अवस्थित बाँके जिल्ला मध्य तथा सुदुर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रकै प्रमुख औद्योगिक तथा व्यापारिक केन्द्र, तथा मध्य हिमाली तथा सुदुर पहाडी भूभागहरुको हवाई नाका एवम् विकासक्षेत्रको प्रवेशद्वार मानिन्छ । वि.सं. १८७३ को सुगौली सन्धीमा नेपालले गुमाएकोे भू–भागमध्ये वि.सं. १९१७ मा ईष्ट ईण्डिया कम्पनीबाट नेपालले पुरस्कार स्वरुप बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुरलाई प्राप्त गरेको थियो, जस्ले कालान्तरमा नयाँ मुलुकका रुपमा पहिचान प्राप्त गरेको हो । यस जिल्लाको नाम बाँके रहनुको पछाडी विभिन्न जनश्रुति, धार्मिक एवं पौराणिक आख्यानहरु रहेको पाइन्छ जस मध्ये केही यस प्रकार छन् ।

१. परापूर्व कालमा तराई क्षेत्रमा औलो, कालाजार जस्ता रोगहरुको प्रकोपले गर्दा यस क्षेत्रमा वसोवास गर्ने अधिकांश मानिसहरुको मृत्यु हुन गईसिमित मानिसहरुमात्र बाँकी रहेका मात्रकालान्तरमा बसोवास गरेको ठाँउ भनिँदै जाँदा पछी अपभ्रंश भई यस ठाँउलाई बाँके भन्न थालिएको पाइन्छ ।

२. सत्ययुगमा सतीदेवीको जिब्रो पतन भई त्यस ठाँउमा वाक्यस्वरी देवी उत्पन्न भई स्थापित वाक्यस्वरी (हाल वागेस्वरी) मन्दिर रहेको स्थानलाई छोटकरीमा वाक्य भनिदै जाँदा पछि बाँकेमा परिणत भएको भनाइ पनि रहेको छ ।

३. परापूर्वकालमा यहाँका मानिसहरुले घाम, पानी, हुरी, वतास, आदिबाट सुरक्षित रहन वरिपरी घुमाएर बाँके खालका घरहरु निर्माण गर्ने गर्थे। अधिकांश बाँके घरहरु रहेको बस्तीलाई बाँके बस्ती भनिँदै जाँदा पछि जिल्लाको नामनै बाँके रहन गएको हो भन्ने जनश्रुतिपनि पाइन्छ ।

Nepalgunj
तस्विरमा बाँके जिल्ला
भाैगोलीक अवस्थिती

बाँके जिल्लाको दक्षिणी भाग भारतिय सिमानासंग जोडिएकोले मध्यपश्चिम क्षेत्रको प्रमुख व्यापारिक केन्द्रको रुपमा रहेको छ । सरदर यस जिल्लाको पूर्व–पश्चिम लम्बाई करिव ८४ किलोमिटर र उत्तर–दक्षिणको चौडाई करिव ४० कि.मी.अनुमान गरिएको छ । यस जिल्लाको दक्षिण भागमा तराईको समथर भूभाग र उत्तरी भागमा पूर्व–पश्चिम फैलिएको चुरे श्रृंखला पर्दछ । भौगोलिक वनावट अनुसार यस जिल्लालाई तराईको समथर भूमी, उत्तरको भावर प्रदेश र  चुरे पर्वत श्रेणी गरीतीन भागमा विभाजन गरिएको छ । भाैगोलिक अवस्थालाइ निम्नानुसार प्रस्तुत गरिएको छ ।

  • अक्षांस:- २७ं ५१७३’ उत्तरदेखि २८ं २०७३’उत्तर सम्म
  • देसान्तर:- ८१ं २९७३’ पूर्वदेखि ८२ं ८७३’ पूर्व सम्म
  • सिमाना:- पूर्वमा दाङ जिल्ला तथा भारतको उ.प्र.को बहराईच जिल्ला
  • पश्चिम:- बर्दिया जिल्ला
  • उत्तर:- सल्यान बर्दिया र दाङ जिल्ला
  • दक्षिण:- भारतको उ.प्र.को बहराईच र श्रावस्ती जिल्ला
  • क्षेत्रफल २३३७ वर्ग कि. मि.
  • अधिकतम लम्बाई:- ८४ कि.मि.
  • औसत चौडाई:- ४० कि.मि.
  • भौगोलिक विभाजन:- केही चूरे क्षेत्र र अधिकांश तराई
जय वागेश्वरी मन्दिर नेपालगञ्ज
जय वागेश्वरी मन्दिर नेपालगञ्ज

हावापानीको अवस्थिती

यस जिल्लाको भौगोलिक बनावट अनुसार हावापानी पनि दुई प्रकारको पाइन्छ। चूरे क्षेत्रमा शितोष्ण र तराइ क्षेत्रमा उष्ण प्रकारको हावापानी पाइन्छ। यहांको अधिकतम तापक्रम ४६ं से. र न्यूनतम तापक्रम ४.२ं से.सम्म रेकर्ड भएको पाइन्छ भने अधिकतम वार्षिक वर्षा १९१२ मि.मि. रेकर्ड भएको पाइन्छ। यस जिल्लाको औसत सापेक्षिक आद्रता ७१.४ छ। हावाको औसत वेग ३ कि.मि. प्रति घण्टा छ।

धार्मिक, प्राकृतिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र

  • धार्मिक स्थल:– बागेश्वरी मन्दिर, जुंगेश्वर महादेवको मन्दिर, संकटमोचन हनुमान मन्दिर, जामा मस्जिद, इदगाहा मस्जिद, कर्बला, गुरुद्वारा, सरस्वती मन्दिर, बौद्ध गुम्बा आदि।
  • पर्यटकीय स्थल:– महेन्द्रपार्क, रानी तलाउ, बोटिङ, विहार, वाटर पार्क आदि।
  • प्रमुख नदिहरूः राप्ती,मान,डुडुवा ।
  • सहायक तालहरूः रानी तलाउ वाटर पार्क ताल
स्थानिय व्यापारी
तस्विरमाः स्थानिय व्यापारी नेपालगञ्ज
निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ३ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ६ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार बाँके जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  १ उपमहानगरपालिका १ नगरपालिकार ६ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका

केन्द्रः साविक नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १,३८,९५१

क्षेत्रफलः ८५.९४  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः २३

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

नेपालगञ्ज

नेपालगञ्ज

२,३

नेपालगञ्ज

४,९

नेपालगञ्ज

नेपालगञ्ज

नेपालगञ्ज

नेपालगञ्ज

नेपालगञ्ज

१०,११

नेपालगञ्ज

१२

१०

नेपालगञ्ज

१३

११

नेपालगञ्ज

१४,१५

१२

नेपालगञ्ज

१६

१३

नेपालगञ्ज

१७,१८

१४

नेपालगञ्ज

१९

१५

नेपालगञ्ज

२०

१६

नेपालगञ्ज

२१

१७

नेपालगञ्ज

२२

१८

नेपालगञ्ज

२४

१९

नेपालगञ्ज

२५

२०

नेपालगञ्ज

२६

२१

नेपालगञ्ज

२७

२२

नेपालगञ्ज

२८

२३

हिरमिनिया

 २.    नामः कोहलपुर नगरपालिका

केन्द्रः साविक कोहलपुर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ७०६४७

क्षेत्रफलः १८४.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

कोहलपुर

१०

कोहलपुर

१०

११

कोहलपुर

११

१२

कोहलपुर

१२

१३

कोहलपुर

१३

१४

शमसेरगंज

७-९

१५

शमसेरगंज

१-६

 ३.    नामः नरैनापुर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक नरैनापुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३४९४२

क्षेत्रफलः१७२.३४  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कटकुइया

१-९

लक्ष्मणपुर

१-९

कलाफाँटा

१-९

नरैनापुर

१-९

मटेहिया

१-९

गगापुर

१-९

 ४.    नामः  राप्तीसोनारी गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. २ अगैया

जनसङ्ख्याः ५९९४६

क्षेत्रफलः १०४१.७३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

खासकुश्मा

१-९

कचनापुर

१-९

बैजापुर

१,२,५,६

बैजापुर

३,४,७,९

बिनौना

१-९

फत्तेपुर

८,९

फत्तेपुर

१-७

महादेवपुरी

६-९

महादेवपुरी

१-५

 ५.    नामः बैजनाथ गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ५ रामपुर

जनसङ्ख्याः ५४४१८

क्षेत्रफलः १४१.६७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चिसापानी

१-९

नौबस्ता

१-३

नौबस्ता

४-७

नौबस्ता

८,९

बनकटवा

४,६-८

बनकटवा

५,९

बनकटवा

१-३

टिटिहिरिया

१-९

 ६.    नामः खजुरा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बागेश्वरी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५०९६१

क्षेत्रफलः १०१.९१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

राधापुर

१-९

सीतापुर

१-९

बागेस्वरी

१,३,५

बागेस्वरी

४,६-९

उढरापुर

१,३-५,८,९

उढरापुर

२,६,७

सोनपुर

१-९

रनियापुर

१-९

 ७.    नामः  डुडुवा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बनकट्टी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३७४६०

क्षेत्रफलः ९१.१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

होलिया

१-९

बेतहनी

१-९

बनकट्टी

१-९

कम्दी

१-६

कम्दी

७-९

हिरिमिनिया

१-६,८,९

८.    नामः  जानकी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक खजुराखुर्द गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३७८३९

क्षेत्रफलः ६३.३२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

साईगाउँ

१-९

बेलभार

१-९

नेपालगंज

२३

खजुराखुर्द

खजुराखुर्द

२-९

बेलहरी

१-९

गनापुर

१-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति बाँके र जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाँके। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । बाँके जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *