Photo of Bardiya

बर्दिया जिल्ला Bardiya District

परिचय

संघिय संरचना अनुसार नेपालको प्रदेश नं. ५ मा पर्ने बर्दिया जिल्ला  नेपालको पश्चिम क्षेत्रको अन्नभण्डारको रुपमा पनि चिनिन्छ । यो जिल्लाको पुर्वमा बाँके, पश्चिममा कैलाली, उत्तरमा सुर्खेत र सल्यान तथा दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश को बहराईच जिल्ला पर्दछ । यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २०२५ वर्गकि.मी. मध्ये दुई तिहाइ भन्दा बढी भु-भाग (६८.७६प्रतिशत)  तराईको समथल जमिनले ओगटेको छ भने बाँकी भाग (३१.२४ प्रतिशत) चुरे पर्वत पर्दछ । बिगतमा आदीबासी ‍थारुहरुको बाहुल्यता रहेको यो जिल्ला पछिल्ला दिनहरुमा बाहिरी जिल्लाहरुबाट बसाईसराईको क्रम बढेसंगै जातिय र साँस्कृतिक बिबिधता रहेको छ ।

Thakurbaba
ठाकुरबाबा मन्दिर

बि.स. १९१४ मा भारतमा भएको सिपाही बिद्रोहको समस्या समाधान गर्न तत्कालिन प्रधानमन्त्री श्री ३ जंग बहादुर राणाले ईष्टईण्डिया कम्पनीलाई सहयोग गरेवापत बि.स. १८७३ को सुगौली सन्धीबाट गुमेको भु-भाग मध्ये बि.स. १९१७ मा बाँके, बर्दिया, कैलाली र कंञ्चनपुर नेपाललाई फिर्ता आएकोले बर्दिया लगाएत उल्लेखित जिल्लाहरु नयाँ मुलुकको रुपमा पनि चिनिन्छन । यस जिल्लाको नाम बर्दिया रहनुको पछाडी विभिन्न जनश्रुति, धार्मिक एवम् पौराणीक आख्यानहरु रहेको पाइन्छ । ति मध्ये केही यस प्रकार छन्

तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज

१. थारु भाषामा गाईगोरु पाल्नेलाई वर्दवा भनिन्छ । वर्दिया जिल्लामा गाईगोरुलाई प्रशस्त चरनक्षेत्र भएकोले धेरै गाई गोरु पाल्ने र वर्दवाहरु धेरै बसोबास गर्ने भएकाले पछि वर्दवाबाट अपभ्रंस भई बर्दिया जिल्ला नामकरण रहेको हो भन्ने पनि भनाई छ ।

२. साविक पदनाह गा.वि.स. हालको बारबर्दिया नगरपालिकामा वारवर्दिया भन्ने गाँउ छ, पहिले यसै ठाँउमा हरिहर उपाध्याय नामका ठुला जमिन्दारको महल थियो । वर्दियामा खेतिको लागि उन्नत जमिन भएको कारण बाहिरबाट बसाई सराई गरी यसै ठाउँमा आउन थाले र यो ठाउँ प्रसिद्ध हुन थाल्यो, अन्तमा यसै ठाउँको नामबाट बर्दिया जिल्ला नामाकरण रहन गएको हो भन्ने भनाई छ ।

तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
लोपउन्मुख पाटेबाघ, तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
पर्यटकीय सम्भावना बोकेका वर्दिया जिल्लाका विभिन्न स्थानहरू

१) नेपालकै सबैभन्दा लामो कर्णाली (गेरुवा) नदिमा बनेको कोठियाघाट सडक पुल (१०१५ मि.)

२) नेपालमै सबैभन्दा बढी पाटेबाघ, गोही , डल्फिन, गजराज तथा बिश्वकै दुर्लभ खर मयुर, सानो खर मयुर, सिम तित्रा, सारस, भुँडीफोर गरुड, उत्कोशी फ्याफ्याले, डांगर गिद्द, सानो खैरो गिद्द, सेतो गिद्द, सुन गिद्द, बोक्सी चिल, जीवहारा महांचिल, लघु महांचिल, राजहंचे, घेघरी घाँसे फिस्टो, बगाले बगेडी जस्ता चरा चुरुंगी तथा जीव जन्तु बिबिध प्रजाति रहेको ८९६ वर्ग मि. फैलिएको बर्दिया राष्ट्रिय निकुन्ज |

३) एसियामै १ खम्बाबाट पहिलोपटक निर्माण भएको कर्णाली चिसापानी सडक पुल |

४) बिश्वमै दुर्लभ मानिएको र प्राकृतिक रुपले संरक्षण भएको कृष्णसार |

५) पुरातत्वले महत्वपुर्ण र नेपाल सरकारबाट हुलाक टिकट प्रकाशन भएको ठाकुरबाबा मन्दिर, गणेश मन्दिर, सदाशिव मन्दिर, कोटाही मन्दिर, बागेश्वरी मन्दिर, कालिका मन्दिर, तरकेशोर मन्दिर जानकी मन्दिर आंदी |

६) प्राकृतिक रुपले निर्मित, दक्षिण एशियाका चराचुरुंगीको क्रिडा स्थल, कमलको फुल जस्ता गुणले सम्पन्न र संरक्षण गरिएको १०५ बिगाहा क्षेत्रफलमा फैलिएको बढैया ताल |

७) प्राकृतिक रुपमा रहेको २०० बिगाहा क्षेत्रफलमा फैलिएको सतखोलवा ताल |

८) जिल्लाको करिब ५३ प्रतिसत जनघनत्व रहेको थारु जाति, राजी, चेपांग, आदि बिबिध सांस्कृति |

९) अन्नको भण्डार |

१०) कुरिलो , घ्यु कुमारी जस्ता अनेक जडिबुटी |

तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
तस्विरमा वर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
वर्दिया जिल्लामा रहेका प्रमुख धार्मिकस्थलहरू
क्र.सं. धार्मिक स्थलकाे नाम स्थान
बागेश्वरी मन्दिर गुलरीया
सन्तोषी मन्दिर गुलरीया
कोटही मन्दिर गुलरीया
राधाकृष्ण मन्दिर गुलरीया
ठाकुरद्धारा मन्दिर ठाकुरद्धारा
गणेश मन्दिर राजापुर
सदाशिव मन्दिर मगरागढी
बंगलामुखी मन्दिर गुलरीया
बकोटिया मन्दिर कालिका
१० उत्तर कौशल धार्मिक बनबाटिका कोठियाघाट
११ तारकेश्वर मन्दिर सानोश्री ताराताल
१२ केदारेश्वर मन्दिर मोतिपुर
१३ पर्वतिया मन्दिर गुलरीया
१४ नथुनिया बाबा मन्दिर गुलरीया
१५ विजय कालिका मन्दिर सानोश्री ताराताल
१६ कालिका मन्दिर सानोश्री ताराताल
वर्दिया जिल्लाको भु-उपयोगको अवस्था
क्र.स. विवरण क्षेत्रफल हेक्टरमा
 जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २०२५००
 जिल्लाको कुल वन क्षेत्र १३०२००
 बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज मातहतको वन क्षेत्र १०८५००
क) बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको क्षेत्रफल ९६८००
ख) मध्यवर्ति क्षेत्र ११७००
 जिल्ला वन कार्यालय मातहतको वन क्षेत्र २१७००
क) आ.व. २०७०÷७१ सम्म हस्तान्तरित सामुदायीक वन क्षेत्र १९५१६.५०
ख) धार्मिक वनको क्षेत्रफल २१.६३
ग) सरकारद्धारा व्यवस्थित वन क्षेत्र २१६१.८७
 खेतीयोग्य जमिन ७५०००
 खेती गरिएको जमिन ६०१००
चरन क्षेत्रफल ९००
 नदीनाला १४९००

श्रोतः जिल्ला वन कार्यालय,जिल्ला कृषि विकास कार्यालय,बर्दिया

निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार वर्दिया जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर  ५ नगरपालिका र २ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.   नामः गुलरिया नगरपालिका

केन्द्रः साविक गुलरिया नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६६६७९

क्षेत्रफलः ११८.२१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

गुलरिया

१,३

गुलरिया

गुलरिया

गुलरिया

५,७

गुलरिया

गुलरिया

गुलरिया

गुलरिया

१०,११

गुलरिया

१२

१०

गुलरिया

१३,१४

११

महम्मदपुर

१-५,७

१२

महम्मदपुर

६,८,९

 २.      नामः मधुवन नगरपालिका

केन्द्रः साविक सानोश्रीराराताल नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४६४३७

क्षेत्रफलः १२९.७३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सूर्यपटुवा

१-५

सूर्यपटुवा

६-९

ढोढरी

४,९

ढोढरी

१-३,५-८

सानोश्रीराराताल

१,२

सानोश्रीराराताल

४,५

सानोश्रीराराताल

३,७

सानोश्रीराराताल

सानोश्रीराराताल

८,९

 ३.      नामः राजापुर नगरपालिका

केन्द्रः साविक राजापुर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५९५५३

क्षेत्रफलः १२७.०८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

राजापुर

१,२

राजापुर

३,४

राजापुर

५,६,१०

राजापुर

११,१२

राजापुर

७-९

राजापुर

१६,१७

राजापुर

१३

राजापुर

१४,१५

राजापुर

१८,१९

१०

खौरिचन्दनपुर

१-९

 ४.      नामः ठाकुरबाबा नगरपालिका

केन्द्रः साविक बबई नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४४३६१

क्षेत्रफलः १०४.५७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बबई

१,२

बबई

३,४

बबई

५,७

बबई

६,९

बबई

८,१०

शिवपुर

१-७

शिवपुर

८,९

ठाकुरद्वारा

१-४

ठाकुरद्वारा

५-९

 ५.      नामः बाँसगढी नगरपालिका

केन्द्रः साविक बाँसगढी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५५८७५

क्षेत्रफलः २०६.०८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बाँसगढी

बाँसगढी

१*,३

बाँसगढी

२,४

बाँसगढी

५,७

बाँसगढी

बाँसगढी

बाँसगढी

१०

बाँसगढी

बाँसगढी

११

नोटः साविक बाँसगढी  पाको वडा नं  केही भूभागलाई स्थानीय जनताको सुविधा बमोजिम टुक्र्याइएको 

 ६.      नामः बारबर्दिया नगरपालिका

केन्द्रः साविक मगरागढी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६८०१२

क्षेत्रफलः २२६.०९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बानियाभार

१,२

बानियाभार

३-५

बानियाभार

६-९

पदनाहा

१,२,५-९

पदनाहा

३,४

मगरागढी

१,३

मगरागढी

२,४

मगरागढी

५-८

मगरागढी

धधवार

२,७

धधवार

३,६

१०

धधवार

१,४,९

११

धधवार

५,८

 ७.      नामः बढैयाताल गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मनैपोखर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४७८६८

क्षेत्रफलः ११५.१९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

जमुनी

६-९

जमुनी

१-५

सोरहवा

६-९

सोरहवा

३-५

सोरहवा

१,२

मैनापोखर

मैनापोखर

१,२,४,६,८,९

मैनापोखर

५,७

कालिका

१,२,९

कालिका

३,५,८

कालिका

 ८.      नामः  गेरुवा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पशुपतिनगर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३४८७१

क्षेत्रफलः ७८.४१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पाताभार

१,६-८

पाताभार

३-५

पाताभार

२,९

गोला

१-९

पशुपतिनगर

१-९

मनाउ

१-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति वर्दिया  र जिल्ला प्रशासन कार्यालय वर्दिया। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । वर्दिया जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *