Palpa Jilla

पाल्पा जिल्ला Palpa District

परिचय

प्रदेश नं. ५ को १२ जिल्लाहरुमध्ये पाल्पा एक पहाडी जिल्ला हो । विश्व मानचित्रमा यस जिल्ला २७ डि.३४ मिनेट, देखि २७ डि. २७ मि. सम्म उत्तरी आक्षांस र ८३ डि.१५ मि. देखि ८४ डि.२२ मी. सम्म पूर्वी देशान्तरमा अवस्थित छ । १३७३ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल भएको जिल्लाको पूर्व पश्चिम ७० कि.मी. र उत्तर दक्षिण सरदर २० कि.मी. भएकोले सानै रुपमा भए पनि झण्डै नेपाल जस्तै देखिन्छ । क्षेत्रफलको हिसावले यस जिल्लाले नेपालको कूल भू–भागको ०.९३ प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ । जिल्लाको पूर्वमा नवलपरासी, पश्चिममा गुल्मी अर्घाखाँची उत्तरमा स्याङ्गजा गुल्मी र दक्षिणमा रुपन्देही रहेको छ । सरदर तापक्रम ८ डि.से. देखि २८ डि.से. सम्म हुनाले पाल्पा जिल्ला हावापानीको हिसावले वसोवासका निम्ति अत्यन्त उत्तम छ । सरदर वार्षिक वर्षा १९०३.२ मि.मी. हुन्छ । चुरे पहाडमा १८ प्रतिशत र महाभारत श्रृंखलामा ८२ प्रतिशत भू–भागले गर्दा जिल्लाको अधिकांश पहाडी भूवनोटको कारण विकट छ । रामपुर, माडी, अर्गली, कचल, दर्पूक जस्ता फाँट र काली गण्डकीका तट वाहेक अन्य भाग कृषि उत्पादनका लागि कम उपयुक्त छ ।

ranimahal Palpa
पाल्पा रानिमहल

पाल्पा जिल्लामा मुख्य वनस्पतीमा साल, सिसौ, सिमल, जामुन, टुनी, चाप, हर्रो, वर्रो आदि वेसी तथा चुरे क्षेत्रमा पाइन्छ भने काफल, चिलाउने, कटुस, सल्लो, लालीगुराँस आदि लेक तथा महाभारत श्रृंखलामा पाइन्छन् ।  यसका अतिरिक्त जिल्लामा रिडीखोला, तिनाउखोला, निस्दीखोला, आरुङखोला, दोभानखोला, कुसुमखोला, वराङ्गदीखोला, कुरुङखोला, अगाँहाखोला, पूर्वखोला, झुम्साखोला जस्ता साना ठूला नदी तथा खोलाहरु छन् । सत्यवती ताल, सीता कुण्ड र प्रभासताल यस जिल्लाका मुख्य ताल तथा कुण्डहरु रहेका छन ।सेनवंशी र मगराँती पृष्ठभूमि वोकेको पाल्पा जिल्लालाई इतिहास, कला, शिक्षा, संस्कृति, रहनसहन र सभ्यताको धनी मानिन्छ । राणाकालीन चार कमाण्डरहरु मध्ये एक रहने अहिलेको लुम्विनी अंचल भन्दा ठूलो प्रशासनीक इकाईको रुपमा रहेको र सुदुर पश्चिमका जनताले समेत गल्ती गरेमा पाल्पा चलान भन्ने गरेवाट यो पश्चिम नेपालकै राजधानीकोरुपमा रहेको पुष्टि हुन्छ ।

Palpa Durbar
तस्विरमाः पाल्पा दरवार
धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्व

विश्वमा परिचित पर्यटकीयस्थल पोखरा तथा धार्मिकस्थल लुम्विनीको विचमा अवस्थित पाल्पाको सदरमुकाम तानसेनको पर्यटकीय महत्वको कारणले गर्दा तानसेन नगरपालिका नमूना शहरको रुपमा मानिन्छ । यसै शहरको मुकुटको रुपमा रहेको श्रीनगरडाँडा प्राकृतिक छटाले भरिपूर्ण छ जहाँवाट धौलागिरी, माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण जस्ता विश्व प्रसिद्ध हिमश्रृंखलाहरुको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । आफ्नै भाषा र संस्कृतिले धनी मगर जातिको बाहुल्य रहेको र अन्य प्राकृतिक सौन्दर्यले समेत ग्रामीण पर्यटनको पनि त्यत्तिकै सम्भावना देखिन्छ । सत्यवती ताल, भैरवस्थान, नारायणस्थान, ऋषिकेश मन्दिर, रम्भादेवी, भगवती स्थान, अर्गली, रानीघाट, गोखुङ्गा, रिम्घालेक, रिव्दीकोट, हात्तीलेक, बल्ढेङगढी जस्ता ऐतिहासिक, धार्मिक र पर्यटकीय स्थलको छुट्टै महत्व रहेको छ ।

Palpa Tansen bazar
तस्विरमा पाल्पा जिल्ला सदरमुकाम तानसेन
पाल्पा जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

पाल्पा जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार पाल्पा  जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर   २ नगरपालिका र ८ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.      नामः रामपुर नगरपालिका

केन्द्रः साविक रामपुर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३५३९६

क्षेत्रफलः १२३.३४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रामपुर

१,२

रामपुर

रामपुर

४,५

रामपुर

रामपुर

७,८

रामपुर

रामपुर

१०

रामपुर

११,१३

रामपुर

१२

१०

रामपुर

१४,१५

 २.      नामः तानसेन नगरपालिका

केन्द्रः साविक तानसेन नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५०४०५

क्षेत्रफलः १०९.८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

तानसेन

१०

बराङदी

२,६

तानसेन

१२,१५

तानसेन

५,६,८

तानसेन

तानसेन

७,१२,१३

बराङदी

३-५

तानसेन

३,९

तानसेन

११,१४

मदनपोखरा

२-५,९

मदनपोखरा

१,६-८

१०

तेल्घा

१-९

११

बन्दिपोखरा

१-९

१२

बौघापोखराथोक

१-९

१३

बौघागुम्हा

१-९

१४

अर्गली

१-९

 ३.      नामः निस्दी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मित्याल गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२६११

क्षेत्रफलः १९४.५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

वाकामलाङ

१-९

सहलकोट

१-९

झिरुवास

१-९

मित्याल

१-९

गल्धा

१-९

अर्चले

१-९

ज्यामिरे

१-९

 ४.      नामः  पूर्वखोला गाउँपालिका

केन्द्रः साविक रिङ्नेरह गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १९५८९

क्षेत्रफलः १३८.०५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिलुवा

१-९

जल्पा

१-९

रिङ्नेरह

१-९

देवीनगर

१-९

विरकोट

१-९

हेक्लाङ

१-८

५.      नामः रम्भा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पिपलडाँडा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २०१९०

क्षेत्रफलः ९४.१२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हुँगी

१-९

हेक्लाङ

फोक्सिङ्कोट

१-९

पिपलडाँडा

१-९

हुमिन

१-९

ताँहु

१-९

 ६.      नामः माथागढी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक झडेवा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २५०१७

क्षेत्रफलः २१५.४९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चिदिपानी

१-९

रुप्से

१-९

कसेनी

१-३,५-७,९

झडेवा

१-९

गोठादी

५,६,८,९

कसेनी

४,८

गोठादी

१-४,७

रहवास

१-९

बहादुरपुर

१-९

 ७.      नामः तिनाउ गाउँपालिका

केन्द्रः साविक दोभान गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ११०८५

क्षेत्रफलः २०२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कचल

१-९

दोभान

३,६,७,९

दोभान

१,२,४,५

कोलडाँडा

१-४

कोलडाँडा

५-९

मस्याम

मस्याम

१-३,५-९

दोभान

 ८.      नामः बगनासकाली गाउँपालिका

केन्द्रः साविक चिर्तुङधारा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१३६१

क्षेत्रफलः ८४.१७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

चिर्तुङधारा

१-९

पोखराथोक

१-९

नायरनमतलेस

१-९

खानीछाप

१-९

दर्लमडाँडा

१-९

यम्घा

१-९

खानिगाउँ

१-९

बराङदी

१,७-९

चाप्पानी

१-९

 ९.      नामः रिब्दिकोट गाउँपालिका

केन्द्रः साविक खस्यौली गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८७७०

क्षेत्रफलः १२४.५५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

ख्याहा

१-९

दउराली

१-९

खस्यौली

१-९

भैरवस्थान

१-९

कुसुमखोला

१-९

ठिमुरे

१-९

पालुङमैनादी

१-९

फेक

१-९

१०.  नामः रैनादेवी छहरा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक छहरा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६४६९

क्षेत्रफलः १७५.८८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिध्देश्वर

१-९

सोमादी

१-९

भुवनपोखरी

१-९

छहरा

१-९

मुझुङ

१-९

जुठापौवा

१-९

बल्ढङगढी

१-९

सत्यवती

१-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति पाल्पा र जिल्ला प्रशासन कार्यालय पाल्पा। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । पाल्पा जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *