Photo of Birgunj

पर्सा जिल्ला Parsha District

परिचय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय पर्साका अनुसार पर्सा नेपालको प्रदेश नं. २ ( साविक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत नारायणी अञ्चल) मा पर्ने प्रमुख व्यापारिक नाका तथा औद्योगिक क्षेत्रको रुपमा परिचित तराई तथा मधेश क्षेत्रमा पर्ने एक प्रमुख जिल्ला हो । जिल्लाको नामाकरण झण्डै चराको ठुङ्ग आकारको भु— आकृतियुक्त पर्सा जिल्लाको महुवन गाउँमा रहेको पारसनाथ मठको नामबाट जिल्लाको नाम पर्सा नामाकरण गरिएको हो भन्ने ईतिहासकारहरुको कथन छ । सो मठ मकवानी राजा माणिक्य सेनले ईस्वी सन् १७०७ मा बनाएका थिए । नेपालको ढोका  को नामले चिनिने प्रसिद्ध शंकराचार्यद्धार यहि जिल्लाको सदरमुकाम वीरगञ्ज शहरको दक्षिण भागमा पर्ने भारतसँगको सीमा रक्सौल नाका ) मा रहेको छ । त्यसैले वीरगञ्ज एक औद्योगिक एवं बाणिज्यद्धारको रुपमा परिचित रहँदै आएको छ ।

Photo of Birgunj
तस्विरः Mission Entertainment

यो जिल्ला समुद्री सतहबाट १२२ देखि ९२५ मिटर सम्मको उचाइमा फैलिएको छ । यस जिल्लाको हावापानी उष्ण र समशितोष्ण प्रकृतिकोछ । जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १३५३ वर्ग कि.मि.( १३८९४३ हेक्टर) छ । जसमा कृषि योग्य भुमि ५४७३२ हेक्टर, खेतीगरिएको भुमि ५००४६ हेक्टर, सिंचित क्षेत्र २३५६६.५ हेक्टर, वन जंगलले ढाकेको क्षेत्र करिब ७५८४३ हेक्टर, चरण क्षेत्र २८५६ हेक्टर, र अन्य ४२३१ हेक्टर पर्दछ । यस जिल्लाको जम्मा क्षेत्रफल मध्ये पर्सा बन्य जन्तु तथा आरक्ष क्षेत्र र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले लगभग छटड।घद्द वर्ग कि.मि. ढाकेको छ । उष्ण र समशितोष्ण हावापानी रहेको यस जिल्ला
औसत तापक्रम अधिकतम ४०० से. दखि न्यूनत्तम १८० से. सम्म रहने गरेको छ । जिल्लाको दक्षिणी भागमा रहेको समथर भुमि नै पर्सा जिल्लाको मुख्य खेतीयोग्य भुमि हो । यहि भागमा विभिन्न उद्योग तथा कलकारखानाहरु सञ्चालित छन् । जिल्ला सदरमुकाम वीरगञ्ज पनि यसै क्षेत्रमा अवस्थित छ ।

Photo of Birgunj
तस्विरः Mission Entertainment
पर्सा जिल्लामा रहेका प्रमुख धार्मिक  तथा पर्यटकिय  स्थलहरु

जिल्लाको प्रमुख ऐतिहासिक तिर्थस्थल र पर्यटकीय स्थलका रुपमा अलौ, विन्ध्यवासिनी, वीरगंज, महुवन, बैरियाविर्ता, गादी, सेढवा, ठोरी, घडिआर्वा पोखरी, पारसनाथ मंदिर, गहवा माई मन्दिर, बिर्ता मन्दिर, बौद्ध भिस्वा चैत्य, रामभौरी भाठा, पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष, शंकराचार्यद्धार, घण्टाघर आदि पर्दछन ।

Photo of Birgunj
तस्विरः Mission Entertainment
पर्सा जिल्लामा रहेका प्रमुख नदीनाला तथा तालतलैयाहरु

उरिया (ओरिया) नदी, श्रीसिया नदी, गंगोल नदी, नौरङ्गीया नदी, तिलावे नदी, सिक्टा नदी आदि प्रमुख नदीहरु हुन।  यीखोलाहरु चुरे क्षेत्रबाट उत्पत्ति भई दक्षिण तर्फ बग्ने गर्दछन् बर्षादको समयमा यी नदीहरुमा पानी बहने र प्रायजसो हिऊँदमा सुक्खा रहने गर्दछन् । भने पर्सा जिल्लामा बनजारी ताल र कामिनी दह प्रमुख तालका रुपमा रहेका छन् । यसका अतिरिक्त विरगञ्ज उपमहानगरपालिका भित्र घडीअर्वा पोखरी , नगवा पोखरी, मुर्ली पोखरीहरु रहेका छन् । साथै यस जिल्लामा थुप्रै निजि स्वामित्वका तलाउः र पोखरीहरु छन् । यी पोखरीहरु मुख्यतथा मत्स्यपालनका लागि प्रख्यात छन् । जिल्लाका यस्ता परम्परागत तलाऊहरुको धार्मिक तथा साँस्कृतिक महत्व पनि रहेको छ । पर्सा जिल्ला भएर बग्ने जम्मा १२५ नदीनाला र जम्मा पोखरीहरु १०९ वटा रहेको छ ।

Photo of Birgunj
तस्विरः Mission Entertainment
निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ८ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार पर्सा जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका उपमहानगर, नगरपालिका र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर १ वटा उपमहानगर, ३ वटा नगरपालीका र १० वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः बिरगंज महानगरपालिका

केन्द्रः साविक बिरगंज उपमहानगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २४०९२२

क्षेत्रफलः १३२.०७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ३२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बिरगंज

बिरगंज

बिरगंज

बिरगंज

४,५

बिरगंज

बिरगंज

७,८,११

बिरगंज

बिरगंज

१०

बिरगंज

१२

१०

बिरगंज

१३

११

बिरगंज

१४

१२

बिरगंज

१५

१३

बिरगंज

१६

१४

बिरगंज

१७

१५

बिरगंज

१८

१६

बिरगंज

१९

१७

बिरगंज

२०

१८

बिरगंज

२१

१९

बिरगंज

२२

२०

बिरगंज

२३

२१

बिरगंज

२४

२२

बिरगंज

२५

२३

बिरगंज

२६

२४

बिरगंज

२७

२५

बिरगंज

२८

२६

बिरगंज

२९

२७

बिरगंज

३०

२८

बगही

१-९

२९

बसडिलवा

१-९

३०

लालपर्सा

१-९

३१

बेगवा

१-९

३२

चोरनी

१-९

 २.    नामः पोखरिया नगरपालिका

केन्द्रः साविक पोखरिया नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५५३३८

क्षेत्रफलः ५६.८१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पोखरिया

पोखरिया

७,८

पोखरिया

५,६

पोखरिया

२,३

पोखरिया

पोखरिया

९,१०

पोखरिया

१४,१५

बेरिया बिर्ता

१-५

पोखरिया

१३,१४

बेरिया बिर्ता

६-९

१०

पोखरिया

११

 ३.    नामः  पर्सागढी नगरपालिका

केन्द्रः साविक हरपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ६८०६७

क्षेत्रफलः ९९.९६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बगबन्ना

७-९

बगबन्ना

१-६

विरुवागुठी

१,५,६

विरुवागुठी

२-४,७-९

पञ्चरुखी

१-९

बागेश्वरी तितरौना

१,२,५,६

बागेश्वरी तितरौना

३,४,७,८,९

हरपुर

१-५,९

हरपुर

६-८

 ४.    नामः  बहुदरमाई नगरपालिका

केन्द्रः साविक बहुबरीपिडारी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३९६७३

क्षेत्रफलः ३१.५५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

विश्रामपुर

२-५

बैरिया विर्ता

१-९

नगरदाहा

१-९

वहुवरी पिडारी

१-९

भौंराटार

१,२,७-९

गम्हरिया

१-९

भौंराटार

३-६

रामनगरी

१-९

विश्रामपुर

१,६-९

 ५.    नामः जगरनाथपुर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक जगरनाथपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३१५९१

क्षेत्रफलः ४५.२९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पिडारीगुठी

१-९

जानकीटोल

१-९

घोडदौडा पिप्रा

८-९

बिजबानिया

१-९

जगनाथपुरसिरा

१-९

मसिहानी

१-९

औरहा

१-९

 ६.    नामः धोबिनी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक लङ्गडी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १९९११

क्षेत्रफलः २४.४१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

घोडदौडा पिपरा

१-७

भिखमपुर

१-९

हरिहरपुर

१-९

लङ्गडी

१-९

धोबिनी

१-९

 ७.    नामः छिपहरमाई गाउँपालिका

केन्द्रः साविक भिस्वा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २६६७१

क्षेत्रफलः २४.९० (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मिर्जापुर

१-९

सम्झौता

१-९

जयमङ्गलापुर

१-९

तुलसीबरुवा

१-९

भिस्वा

१-९

 ८.    नामः पकाहा मैनपुर गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पकाहा मैनपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २०७१७

क्षेत्रफलः २१.२६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

धोरे

१-९

सुर्जाहा

१-९

पकाहामैनपुर

१-९

लाहाबरथकरी

१-९

सबैठबा

१-९

 ९.    नामः बिन्दबासिनी गाउँपालिका

केन्द्रः प्रसौनीभाठ्ठा वडा नं. ५

जनसङ्ख्याः २४४६८

क्षेत्रफलः २६.०४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बहुअर्वा भाठा

४,५,९

बहुअर्वा भाठा

१,२,३,६,७,८

अमरपट्टी

६-९

झौवागुठी

२-६

अमरपट्टी

१-५

झौवागुठी

१,७,८,९

पर्सौनी भाटा

१-९

 १०.   नामः  सखुवा प्रसौनी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सखुवा प्रसौनी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३२४४८

क्षेत्रफलः ७४.२७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मधुवन मथौल

१-९

सखुवा पर्सौनी

१-९

कौवावन कटैया

१-९

देउरबाना

२-९

महुवन

१-९

देउरबाना

लखनपुर

१-९

 ११. नामः  पटेर्वा सुगौली गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पटेर्वा सुगौली गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३६२२६

क्षेत्रफलः १०३.११ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सोनवर्षा

५,७,९

गादी

१-९

सोनवर्षा

१-४,६,८

पटेवा सुगौली

१-९

निचुटा

१-९

 १२. नामः  कालिकामाइ गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ३ हरिहरपुर विर्ता

जनसङ्ख्याः २११३१

क्षेत्रफलः २४.३३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मुडली

१-९

भेडिहारी

१-९

हरिहरपुर बिर्ता

१-९

पर्शुरामपुर

२-९

बिरन्चीबर्वा

१-९

 १३.          नामः  ठोरी गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ४ घ्याङ्ग डाडा

जनसङ्ख्याः २०२९६

क्षेत्रफलः १२८.६७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

ठोरी

१-४

ठोरी

५-९

निर्मलबस्ती

१-४

निर्मलबस्ती

५-९

सुवर्णपुर

१-९

 १४.   नामः  जीराभवानी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सेढवा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२७६५

क्षेत्रफलः५५.३९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

महादेवपट्टी

१-९

सेढवा

१-९

जीतपुर

१-९

सुपौली

१-९

शंकर सरैया

१-९

स्राेतः नेपाल सरकार संघीय मामीला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय  र जिल्ला समन्वय समिति पर्सा । याे लेखमा  कुनै प्रकारको कमिकमजोरी भएमा कमेन्ट बक्समा छोडिदिनुहोला । यदि तपाइ आफैले पर्सा जिल्लाका स्थान र विशेषको लेख लेखेर चिनारी नेपालमा प्रकाशन गर्न चाहेमा chinari2020@gmail.com मा सम्पर्क गर्न सक्नुहुने छ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *