photo of gulmi

गुल्मी जिल्ला Gulmi District

गुल्मी जिल्लाको  परिचय

संघीय संरचना अनुसार प्रदेश नंं. ५ अन्र्तगत पर्ने १२ वटा  जिल्ला मध्ये गुल्मी एक पहाडी जिल्ला हो । गुल्मी जिल्लाकाे नामाकरण काे सम्बन्धमा संस्कृत भाषामा सैनिक वा पल्टनलाई गुल्म भनिने र सामरिक महत्व बोकेको हालको गुल्मी क्षेत्रमा पनि लिच्छविकाल र मध्यकालमा सैनिक गुल्म रहने भएकोले यसलाई गुल्मी भनी नामकरण गरिएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ ।गुल्मी  जिल्लाकाे सदरमुकाम तम्घासमा रहेको छ भने  देशकाे संघीय राजधानी काठमाडाै बाट लगभग ३७० कि.मि. टाढा रहेको छ । बहु जातजाती, भाषाभाषी, संस्कृति, रितिरिवाज, प्राकृितक श्राेत र साधन,  एतिहासीक तथा धार्मिक स्थानले भरिपुण रहेको गुल्मी जिल्ला देशको पश्चीम भेगमै रहेको उत्कृष्ट रमणीय  जिल्ला हो ।

रेसुङ्गाको काखमा रहेको गुल्मीको सदरमुकाम तम्घास तस्विर : पत्रकार अनिता खत्रीको फेसबुक बाट ।

धरातलिय स्वरुपमा विविधता भएको पहाडी जिल्ला गुल्मीमा विशेष गरी तीन किसिमका हावापानी पाइने गर्दछ । १५२५ फिट देखि ३००० फिट सम्मको उचाइ भएको क्षेत्रमा उष्ण मनसुन जलवायु, ३००० फिट देखि ७००० फिट सम्मको उचाइ भएको क्षेत्रमा अर्धोष्ण मौसमी जलवायु र ७००० फिट भन्दा माथिका अग्ला पहाडहरुमा शीतोष्ण मौसमी जलवायु पाइने गर्दछ ।

रेसुङ्गा डाँडा, तस्विर : सन्ताेष
गुल्मी जिल्लाको भाैगाैलीक र सामाजिक अवस्थीती

जिल्ला समन्वय समिति गरल्मीका अनुसार गुल्मी जिल्ला २७° ५५’ देखि २८° २७’ सम्म उत्तरी अक्षांश तथा ८३° १०’ देखि ८३° ३५’ सम्म पूर्वी देशान्तर रहेको छ । केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागका अनुसार यस जिल्लाको क्षेत्रफल १,१४९ वर्ग कि. मि. (१,१४,९०० हेक्टर) रहेको छ । समुद्री सतहबाट ४६५ मि. (रिडि) देखि २६९० मि. (थाप्लेको लेक) उचाई सम्मको भू -भाग समेटेको छ । सरदर पूर्व पश्चिम लम्बाई ४० कि. मि. र सरदर उत्तर दक्षिण चौडाई ३० कि. मि. रहेको छ ।

resunga yagysala
रेसुङ्गा यज्ञशाला गुल्मी

२०६८ सालको जनगणना अनुसार कुल जनसंख्या २८०१६० रहेको छ जसमा पुरुष–१२०९९५ महिला– १५९१६५ रहेका छन । त्यसै गरी कुल घरधुरी संख्या  ६४९२१ रहेको छ । गुल्मी जिल्लाका छिमेकी जिल्लाहरूमा पूर्वमा स्याङ्जा र पर्वत, पश्चिममा प्यूठान,  उत्तरमा वाग्लुङ र दक्षिणमा पाल्पा र अर्घाखाँची जिल्लाहरु रहेका छन ।

गुल्मी जिल्लामा रहेका ऐतिहासीक धार्मिक, सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक श्राेतहरू

नेपालका चारधाम मध्य एक धाम रूरू धाम गुल्मी जिल्लामा पर्दछ। प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा रिडी, रेसुङ्गा, अर्जुन, दिब्रुङ, रुद्रवेणी, श्रृङ्गा, पूर्तिघाट, धुर्कोट विचित्र गुफा, दरवार देविस्थान, इस्मा रजस्थल, धुर्कोट रजस्थल, मुसिकोट छन् । यहाँ प्रसिद्ध नदीहरूमा कालीगण्डकी, रिडी खाेला, बडीघाट, छल्दी, पनाह, निस्ती खोलाहरू पनि रहेका छन्

photo of gulmi
तस्विरमा गुल्मी जिल्ला
गुल्मी जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

गुल्मी जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार गुल्मी जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर   २ नगरपालिका र १० वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.    नामः मुसीकोट नगरपालिका

केन्द्रः साविक वामीटक्सार गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३२८०२

क्षेत्रफलः ११४.७४  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पौदी अमराई

१-९

नेटा

१-४

मुसिकोट

१-९

वडागाउँ

५-८

वडागाउँ

१-४,९

आँपचौर

१-९

कुर्घा

१-९

वामीटक्सार

१-३,९

वामीटक्सार

४-८

अर्लाङकोट

१-९

२.    नामः रेसुङ्गा नगरपालिका

केन्द्रः साविक रेसुङ्गा नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः३२५४८

क्षेत्रफलः८३.७४  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

नयाँगाउँ

८,९

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

७,८

रेसुङ्गा

रेसुङ्गा

१०

१०

रेसुङ्गा

११,१२

११

रेसुङ्गा

१३

१२

रेसुङ्गा

१४

१३

रेसुङ्गा

१५

१४

पराल्मी

१-९

 ३.    नामः इस्मा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक इस्मारजस्थल गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २०९६४

क्षेत्रफलः ८१.८८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हस्तिचौर

१-४

हस्तिचौर

५-९

दर्लामचौर

१-९

दोहोली

१-९

इस्मारजस्थल

१-९

अमरपुर

१-९

 ४.    नामः  कालिगण्डकी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पुर्तिघाट गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८८७६

क्षेत्रफलः १०१.०४ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हर्मीचौर

१-९

अर्वेनी

१-९

जयखानी

१-९

पूर्तिघाट

१-९

फोक्सिङ्ग

१-९

खङ्गकोट

१-९

भुर्तुङ

१-९

५.    नामः गुल्मीदरबार गाउँपालिका

केन्द्रः साविक गैंडाकोट गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२०३७

क्षेत्रफलः ७९.९९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बलिथुम

१-९

जुभुङ्ग

१-९

गैंडाकोट

१-९

वीबास

१-९

अमरअर्वाथोक

१-९

दरवार देवीस्थान

४,७-९

दरवार देवीस्थान

१-३,५,६

 ६.    नामः सत्यवती गाउँपालिका

केन्द्रः साविक जोहाङ्ग गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २३८०७

क्षेत्रफलः ११५.९२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

अश्लेवा

१-९

ठूलोलुम्पेक

७-९

ठूलोलुम्पेक

१-६

लिम्घा

१-९

हंसरा

१-९

जोहाङ्ग

१-९

जुनियाँ

१-९

भार्से

१-९

 ७.    नामः चन्द्रकोट गाउँपालिका

केन्द्रः साविक शान्तिपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१८२७

क्षेत्रफलः १०५.७३  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

दिव्रुङ्ग

१-९

बिशुखर्क

१-९

हर्राचौर

१-९

शान्तिपुर

१-९

ग्वाघा

१-९

हरेवा

१-९

रुपाकोट

१-९

तुराङ्ग

१-९

८.    नामः रुरुक्षेत्र गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ४, घ्यूवेंशी

जनसङ्ख्याः १८५८१

क्षेत्रफलः ६७.३८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रुरु

१-९

ग्वादी

१-९

थानपति

१-९

बलेटक्सार

१-९

बम्घा

१-९

रिमुवा

१-९

 ९.    नामः छत्रकोट गाउँपालिका

केन्द्रः छत्रकोट -३ हर्दिनेटाको चोएगा

जनसङ्ख्याः २१४८१

क्षेत्रफलः ८७.०१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

हुँगा

१-९

पल्लिकोट

१-९

हर्दिनेटा

१-९

दिगाम

१-९

खर्ज्याङ्ग

१-९

दौघा

१-९

 १०.          नामः धुर्कोट गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ४ जैसीथोक बर्बोट

जनसङ्ख्याः २२४५४

क्षेत्रफलः   ८६.६२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

नयाँगाउँ

१-७

पिपलधारा

१-९

हाडहाडे

१-९

जैसीथोक

१-९

बस्तु

१-९

धुर्कोट रजस्थल

१-९

वाग्ला

१-९

 ११.          नामः मदाने गाउँपालिका

केन्द्रः साविक पुर्कोटदह गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१८९९

क्षेत्रफलः९४.५२  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

अग्लुङ्ग

१-९

बाझकटेरी

१-९

सिर्सेनी

१-९

म्यालपोखरी

१-९

मलायगिरी

१-९

पुर्कोट दह

१-९

भनभने

१-९

 १२.          नामः मालिका गाउँपालिका

केन्द्रः साविक अर्खावाङ्ग गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१७२९

क्षेत्रफलः ९२.४९  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

नेटा

५-९

दर्लिङ्ग

१-९

ह्वाङ्दी

१-९

अर्खावाङ्ग

१-९

छापहिले

१-९

अर्जे

१-९

धमिर

१-९

मर्भुङ्ग

१-९

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति गुल्मी र जिल्ला प्रशासन कार्यालय गुल्मी। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । गुल्मी जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *