kanchanpur

कञ्चनपुर जिल्ला Kanchanpur District

कञ्चनपुर जिल्लाको परिचय

कञ्चनपुर जिल्ला नेपालको एकीकरण हुनुभन्दा पहिले बाइसे–चौबिसे राज्य रहेका वखत डोटी राज्यको सीमा क्षेत्रमा पर्दथ्यो । त्यतिबेलासम्म यस जिल्लाको नामकरण भइसकेको थिएन । मल्ली माल र तल्ली मालको नामबाट चिनिने यस जिल्लाको भूभाग पनि कैलाली जिल्लाकै भूभागमा समावेश रहेको थियो । सन् १८१४ देखि १८१५ सम्म अंग्रेजसँग भएको युद्धपछि सन् १८१६ मा गरिएको सुगौली सन्धिबाट काली नदी पश्चिमको सम्पूर्ण भू–भागसँगै तरार्ईको कञ्चनपुर पनि इस्ट इण्डियामा गाभिएको थियो ।

सन् १८६० को प्रत्यावर्तन सन्धि भएपछि कैलाली, कञ्चनपुर, बाँंके र बर्दियासम्मको तरार्ई भूखण्ड नयाँ मुलुकको रुपमा नेपाललाई प्राप्त भएको थियो । नेपालमा आवद्ध भइसकेपछि मात्र कैलाली र कञ्चनपुर छुट्टाछुट्टै जिल्ला बन्न पुगेका हुन् । कञ्चनपुर नयाँ जिल्लाको रुपमा स्थापित हुँदा यसको सदरमुकाम हालको बेलौरी नगरपालिकाको बेलौरी बजारमा रहेको र सोही बेलौरी नजिकको कञ्ज नामक ग्रामबाट कञ्चनपुर जिल्लाको नामकरण हुन गएको भन्ने इतिहासका अध्येताहरुको भनाई रहेकोपाइन्छ । यस जिल्लाको हालको सदरमुकाम २०१९ सालपछि कञ्चनपुरको बेलौरीबाट महेन्द्रनगरमा सारिएको थियो ।

Photo of kanchanpur district
तस्विरमा स्थानिय पशु चाैपाया कञ्चनपुर

कञ्चनपुर जिल्लाको भौगोलिक अवस्थिती

भौगोलिक विभाजनको आधारमा यस जिल्लालाई चुरे भूभाग भावरको भूभाग र तराईको मैदान गरी ३ भागमा विभाजन गरी हेर्न सकिन्छ । महाकाली , जोगबुढा, चौधर, मोहना, स्याली, बनारा, डोडा, सोनवरा नदीहरु यस जिल्ला भएर बग्ने प्रमुख नदीहरु हुन । महाकाली बाहेक अन्य सबै नदिहरुको मुहान महाभारत पर्वत श्रृङ्खला र चुरे पर्वत श्रृङ्खला रहेका छन् । यस जिल्लाको पूर्वमा कैलाली, पश्चिम तथा दक्षिणमा भारत र उत्तरमा डडेलधुरा जिल्ला पर्दछ ।

photo of kanchanpur
तस्विरमा उर्वरभुमी कञ्चनपुर

यो जिल्ला २८ ३२’  उत्तरीदेखि २९ २८’  उत्तरी अक्षांश र  ८० ३’ पूर्वदेखि ८० ३३’ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ । यस जिल्लाको क्षेत्रफल १,६१० वर्ग कि.मि.मध्ये ३७ प्रतिशत भूभाग खेतीयोग्य, ५५ प्रतिशत भूभाग वन जंगल  र ८ प्रतिशत भूभाग खोलानालाले ओगटेको छ । भूतलीय उचाईको हिसाबले हेर्दा यो जिल्ला समुद्री सतहदेखि दक्षिणमा १६० मिटरदेखि उत्तरमा १,५२८ मिटर सम्मको उचाईमा अवस्थित छ । जिल्लाको पूर्व पश्चिम औसत लम्बाई ४४ कि.मि. र उत्तर – दक्षिण औसत चौडाइ ३४ कि.मि. रहेको छ ।

bedkot taal kanchanpur
बेदकोट ताल कञ्चनपुर
कञ्चनपुर जिल्लामा रहेका धार्मिक तथा पर्यटकिय क्षेत्रहरू

कंचनपुर जिल्ला प्राकृतिक सुन्दरताले सजिएको जल्ला हो। हिन्दुहरुको पवित्र एवं प्रशिद्ध विष्णु मन्दिर, शिवधाम मन्दिर, घटालबाबा मन्दिर, ब्रहमदेव सिद्धनाथ मन्दिर, बैजनाथ मन्दिर, निङ्लासैनी भगवती मन्दिर, कोटीहोम क्षेत्र लगायत विभिन्न मठमन्दिर, पाटी-पौवा, स्तम्भहरु एवं शुक्लाफाँटा आरक्ष, बेदकोट ताल, झिलमिला ताल, महेन्द्रपार्क, कालीकिँच ताल जस्ता पर्यटकीय क्षत्र रहनुले यस जिल्लाको प्रतिष्ठा नेपालका साथै विश्वमा समेत विस्तारीत हुन पुगेको छ।

बैजनाथ विष्णु भगवानको मन्दिर कञ्चनपुर
कञ्चनपुर जिल्लाको जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ३ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ६ रहेको छ।

कञ्चनपुर जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन

संघिय संरचना अनुसार कञ्चनपुर  जिल्लाको स्थानियतहको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाइ समेटेर   ७ नगरपालिका र २ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ । जसलाइ निम्नानुसार उल्लेख गरिएकाे छ ।

१.      नामः भीमदत्त नगरपालिका

 

केन्द्रः साविक भीमदत्त नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः १०४५९९   (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १७१.८  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

भीमदत्त

१०

भीमदत्त

१०

११

भीमदत्त

११

१२

भीमदत्त

१२

१३

भीमदत्त

१३

१४

भीमदत्त

१४

१५

भीमदत्त

१५

१६

भीमदत्त

१६

१७

भीमदत्त

१७

१८

भीमदत्त

१८

१९

भीमदत्त

१९

 २.      नामः  पुनर्वास नगरपालिका

केन्द्रः साविक पुनर्वास नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५३६३३  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १०३.७१  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ११

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पुनर्वास

१४,१५

पुनर्वास

११,१३

पुनर्वास

१२

पुनर्वास

पुनर्वास

९,१०

पुनर्वास

६,७

पुनर्वास

पुनर्वास

२,४

 ९

पुनर्वास

१,३

१०

बाइसे विचवा

५,६

११

बाइसे बिचवा

७-९

 ३.      नामः  बेदकोट नगरपालिका

केन्द्रः साविक बेदकोट नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४९४७९ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १५९.९२  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बेदकोट

बेदकोट

बेदकोट

३,१३

बेदकोट

बेदकोट

बेदकोट

बेदकोट

७,९

बेदकोट

 ९

बेदकोट

१०

१०

बेदकोट

११,१२

 ४.      नामः  महाकाली नगरपालिका

केन्द्रः साविक दोधारा चाँदनी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३९२५३  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः ५६.८४  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

दोधारा चाँदनी

 ९

दोधारा चाँदनी

 ९

१०

दोधारा चाँदनी

१०

५.      नामः  शुक्लाफाँटा नगरपालिका

केन्द्रः साविक झलारी पिपलाडी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४६८३४  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १६२.५७   (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

झलारी पिपलाडी

 ९

झलारी पिपलाडी

 ९

१०

झलारी पिपलाडी

१०

११

झलारी पिपलाडी

११

१२

देखतभुली

४,६

 ६.      नामः  बेलौरी नगरपालिका

केन्द्रः साविक बेलौरी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५३५४४  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १२३.३७  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बेलौरी

बेलौरी

२,३

बेलौरी

बेलौरी

बेलौरी

बेलौरी

५,८

बेलौरी

बेलौरी

१०,११

 ९

बेलौरी

१२,१५

१०

बेलौरी

१३,१४

 ७.      नामः  कृष्णपुर नगरपालिका

केन्द्रः साविक कृष्णपुर नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५६६४३ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः २५२.७५   (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कृष्णपुर

कृष्णपुर

देखतभुली

कृष्णपुर

३,४

कृष्णपुर

५,६

कृष्णपुर

७-९

रैकवार विचवा

३-५

रैकवार विचवा

१,२,६

 ९

रैकवार विचवा

७-९

८.      नामः बेलडाँडी  गाउँपालिका

केन्द्रः साविक बेलडाँडी नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१९४९ (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः ३६.७०  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बेलडाँडी

१,४

बेलडाँडी

२,३,५

बेलडाँडी

६,७

बेलडाँडी

बेलडाँडी

९-११

९.      नामः लालझाडी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक शंकरपुर गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २२५६९  (२०६८ अनुसार)

क्षेत्रफलः १५४.६५  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बाइसे विचवा

१-४

शकरपुर

१-४

शंकरपुर

५-९

देखतभुली

२,३,७

देखतभुली

देखतभुली

श्रोतः सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति कञ्चनपुर र जिल्ला प्रशासन कार्यालय कञ्चनपुर। तस्विरः सामाजिक संजाल । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नु भएमा कृपया सुझाव तथा सल्लाह दिनुहोला । सुझाव तथा सल्लाहको लागी  कमेन्ट बक्स अथवा chinari2020@gmail.com मा समर्पक गर्न सक्नुहुनेछ । कञ्चनपुर जिल्लाको कुनै पनि स्थान विशेषको लेख प्रकाशन गर्न चाहानु भएमा पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *