Picture of Okhaldhunga

ओखलढुङ्गा जिल्ला Okhaldhunga District

परिचय

भूगोलको हिसाबले पहाडी जिल्ला मानिने ओखलढुंगा प्राचिन कालमा राजा जनकद्वारा शासित मिथिला राज्यमा पर्दथ्यो भन्ने किम्वदन्ती छ । महाभारत कालमा “भीमले यहाँ रहेको ओखल जस्तो गहिरो खोपिल्टो परेको ढुंगामा मुसलको सहायताले धान कुटी खाएकाले यहाँको नाम ओखलढुङ्गा “रहन गएको भन्ने भनाई पनि छ ।

ढुंगाको ओखल 

त्यस्तै  मल्लकालीन समयमा काठमाण्डौका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले राज्य विस्तारको क्रममा काजी भीम मल्ललाई ओखलढुङ्गामा पठाएका र उनको फौजले पूर्व विजय गर्दै यस ठाउँमा आई यहाँ राज्य चलाइरहेका किरातहरूलाई लखेटी लुटेको धान यहाँको ठूलो ओखल जस्तो ढुंगामा कुटी खाएकाले यस ठाउँको नाम ओखलढुङ्गा रहन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। उक्त ढुंगाको ओखल हालको ओखलढुङ्गा जिल्ला अन्तर्गत सिध्दिचरण नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ मा अवस्थित सिध्दिचरण पार्कसँगै अवलोकन गर्न सक्ने गरी सुरक्षित रूपमा राखिएको छ ।ओखलढुंगा जिल्ला युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठ र नेपालको राष्ट्रगानका रचयिता ब्याकुल माईलाको जन्मभूमि पनि हो  ।

ओखलढुंगा तस्विरः Purvi Blues

समुन्द्री सतह देखि करिव ३ सय ९० मि.(जोतिर्घाट) देखि ३ हजार ६ सय २७ मि.(लाम्जेडांडा) सम्मको उचाईमा अवस्थित यस जिल्ला विश्वमानचित्रमा अक्षांश २७º८’ उत्तरदेखि २७º३२’ उत्तर र देशान्तर ८६º११’ पूर्ब उत्तरदेखि ८६º४१’ पूर्ब सम्म फैलिएको छ । डाँडाकाँडा, भिरपाखा, खोल्साखोल्सी, वनजङ्गल, टार,बेसी आदि विविधतायुक्त धरातलीय स्वरूप भएको यस जिल्लालाई मुख्य रूपमा बेसी क्षेत्र ,मध्य पहाडी क्षेत्र, लेकाली क्षेत्र गरी तीन भागमा विभाजन गरिएको छ। कुल १०७४०० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको यस जिल्लाका मुख्य बजारहरु ओखलढुंगा, रामपुर, रुम्जाटार, मानेभन्ज्याङ, खिजीफलाटे, खानीभन्ज्याङ, कोशहाट, घोराखोरी आदि हुन् ।यस जिल्लाको पूर्वमा खोटाङ पश्चिममा रामेछाप उत्तरमा सोलुखुम्बु र दक्षिणमा सिन्धुली र उदयपुर जिल्ला पर्दछन् ।यस जिल्लाको सदरमुकाम ओखलढुंगा बजार हालको सिध्दिचरण नगरपालिकामा पर्दछ ।

Siddhicharan Park Okhaldhunga
Siddhicharan Park Okhaldhunga Photo: Purvi Blues
ओखलढुंगा जिल्लामा रहेका प्रमुख  नदीनालाहरू

यस जिल्लामा रहेका प्रमुख नदिहरूमा दूधकोशी नदी, सुनकोशी नदी, लिखू नदी, मोलुङ्गखोला, ठोटनेखोला, सिस्नेखोला, सेर्नाखोला, बाङ्गेखोला, खानीखोला, ढाँडखोला, पङ्खुखोला, लिपेखोला, साल्पूखोला, डुँडेखोला, जुंगेखोला, चोक्टीमङ्गलाखोला, अँधेरीखोला, पातालेखोला, सेप्लीखोला, खार्तेखोला आदि यहाँका प्रमुख नदीनालाहरु हुन् ।

ओखलढुंगा जिल्लामा रहेका प्रमुख झरनाहरु

ओखलढुङ्गा जिल्लामा  रहेका प्रमुख झरनाहरूमा पोकली झरना (१३१ मिटर), रातमाटे झरना (१११मिटर), प्रमुख रूपमा रहेका छन । त्यसै गरी अन्य झरनाहरूमा सेप्ली, ढिकुरे, सेर्ना, सेलेले, न्याउले आदि पर्दछन।

Pokali Jharana Rumjatar
पोकली झरना र रूम्झाटार
ओखलढुंगा जिल्लामा रहेका प्रमुख धार्मिक क्षेत्रहरू

ओखलढुङ्गा जिल्लाको विलन्दू गाविस वडा नम्बर ९ मा रहेको ककनी (श्री चम्पादेवी)को मन्दिर, चिसङ्खु गढीमा रहेको कोटकी कालिकादेवीको मन्दिर, सल्लेरी गाविसको लगलगेमा रहेको ककनीस्थान, दियालेमा रहेको जोगेश्वर महादेव मन्दिर, मोलीको तीनकन्या देवीको मन्दिर, पोखरे गाविस वडा नम्बर १ मा रहेको पोखरा देवीको मन्दिर, दियाले गाविसमा रहेको भैरवस्थान, कुइभीर गाविस वडा नम्बर ५ मा रहेको सिंहदेवीको मन्दिर, नर्मदेश्वर महादेवको मन्दिर, कुइभीर गाविसको ठूलीवंशीमा रहेको महादेवको मन्दिर र खोदम्पाका कुन्तादेवीको मन्दिर, सरस्वतीस्थान, बर्नालू गाविस वडा नम्बर ९ मा रहेको सपनावती देवीको मन्दिर, ओखलढुङ्गा बजारमा रहेको रघुविरेश्वर महादेवमन्दिर, सरस्वतीस्थान, कालिकादेवी, जाल्पादेवी, भिमसेनस्थान, वटुक भैरव, गणेश मन्दिर¸थाक्ले र मानेभन्ज्याङ गाविसको सिमानामा रहेको किरातेश्वर झाँक्री गुफा आदि ओखलढुङ्गा जिल्लाका प्रमुख धार्मिक क्षेत्रहरू हुन ।

ओखलढुंगा जिल्लामा रहेका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू

ओखलढुङ्गा जिल्लाको पोकली गाविसमा रहेको पोकली झरना, थामडाँडा र लगलगेडाँडा (दृश्यावलोकनको लागि), सिध्दिचरण नगरपालिकामा पर्ने ऐतिहासिक ओखल आकारको ढुंगा (ओखलढुंगा), युगकवि सिध्दिचरण श्रेष्ठको जन्मस्थल (सिध्दिचरण पार्क), रुम्जाटार (राडीपाखी, भेडापालन, गुरुङ संस्कृति र विमानस्थलको लागि प्रसिध्द) आदि यहाँका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरु हुन् । त्यस्तै देम्बाडाँडा पनि पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेको स्थल हो । पोकलीबाट देम्बा हुँदै सोलुखुम्बुको पिके डाँडा जाने पदमार्ग छ । पर्यटकहरु यो रुट भएर सगरमाथा सम्म जाने गरेका छन् ।यसका अलावा ओखलढुंगा जिल्ला स्थलमार्ग भएर विश्वको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो सगरमाथाको आधारशिविर पुग्ने प्रवेशद्वार मानिन्छ ।

मानेभञ्ज्याङ
निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या १ रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

नेपाल  सरकार संघीय मामीला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले  संघीय संरचना अनुसार ओखलढुङ्गा जिल्लाका साविकका गाउँ विकास समिति र नगरपालीकालाइ गाभेर जम्मा ८ वटा स्थानीयतह निर्माण गरेको छ । जसमा १ वटा नगरपालीका र ७ वटा गाउँपालीका रहेका छन । जसलाइ तल प्रस्तुत गरीएको छ ।

१.      नामः सिध्दिचरण गरपालिका

केन्द्रः साविक सिध्दिचरण नगरपालिका कार्यालय

जनसङ्ख्याः २८३७४

क्षेत्रफलः  १६७.८८ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

तलुवा

१-९

ठूलाछाप

१-९

सिध्दिचरण

१०,११

सिध्दिचरण

१२,१३

सिध्दिचरण

१,२

जन्तरखानी

१-९

विगुटार

१-९

वरुणेश्वर

सिध्दिचरण

८,९

सिध्दिचरण

६,७

१०

वेतिनी

१-९

११

सिध्दिचरण

३,४

१२

सिध्दिचरण

 

२.      नामः खिजीदेम्बा गाउँपालिका

केन्द्रः साविक खिजीफलाटे गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १५१०६

क्षेत्रफलः  १७९.७७ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

रगनी

१-५

रगनी

६-९

खिजीचण्डेश्वरी

१-९

खिजीकाती

१-९

खिजीफलाटे

१-५

खिजीफलाटे

६-९

पोकली

रावादोलु

१-९

भुसिंगा

१-९

पात्ले

३-६

३.      नामः चम्पादेवी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक कालिका गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८६१३

क्षेत्रफलः  १२६.९१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

पलापु

१-५

पलापु

६-९

कालिका

१-३,५-९

फेदीगुठ

१-३,९

फेदीगुठ

४-८

फूलबारी

१-६

फूलबारी

७-९

कालिका

विलन्दु

१-५

विलन्दु

६-९

१०

रानीवन

१-९

 

४.      नामः चिशखुगढी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक सेर्ना गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १५१९६

क्षेत्रफलः  १२६.९१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कुईभिर

१-९

पोखरे

१-९

दियाले

१-९

रातमाटे

१,२,४-९

सेर्ना

१-९

रातमाटे

भदौरे

१-९

माम्खा

७-९

माम्खा

१-६

 ५.      नामः मानेभञ्ज्याङ गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मानेभञ्ज्याङ गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१०८२

क्षेत्रफलः  १४६.६१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

मोली

१-९

वाक्सा

१-९

उवुँ

१-९

केत्तुके

१-९

मानेभञ्ज्याङ

१-९

थाक्ले

१-९

टेकसेले

१-४

टेकसेले

५-९

माधवपुर

१-९

 ६.      नामः मोलुङ गाउँपालिका

केन्द्रः साविक प्राप्चा गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १५८६२

क्षेत्रफलः  ११२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ८

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

कुन्तादेवी

१-९

वरुणेश्वर

१-८

प्राप्चा

१,२

हर्कपुर

७-९

हर्कपुर

१-६

प्राप्चा

३-९

श्रीचौर

१-३

श्रीचौर

४-९

पात्ले

१,२,७-९

रागाँदिप

१-९

 ७.      नामः लिखु गाउँपालिका

केन्द्रः साविक यसम गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १४०४९

क्षेत्रफलः ८८.०३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

सिंहदेवी

१-५

सिंहदेवी

६-९

नर्मदेश्वर

१-९

यसम

१-५

यसम

६-९

गाम्नाङटार

१-५

गाम्नाङटार

६-९

टारकेरावारी

१-९

पोकली

१-८

 ८.      नामः सुनकोशी गाउँपालिका

केन्द्रः साविक मूलखर्क गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८५५०

क्षेत्रफलः  १४३.७५ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

क्षेत्रफल

जनसङ्ख्या

बलखु

१,७-९

बलखु

२-६

सिस्नेरी

१-५

सिस्नेरी

६-९

मूलखर्क

१-५

मूलखर्क

६-९

च्यानम

१-३,६,७

च्यानम

४,५,८,९

कटुन्जे

१-५

१०

कटुन्जे

६-९

श्रोतः नेपाल सरकार सञ्चार तथा सुचना प्रविधि मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिति र जिल्ला प्रशासन कार्यालय । यस लेखमा कुनै प्रकारको त्रुटि फेला पार्नुभएमा सल्लाह तथा सुझाव दिनुहोला । तपाँइ आफ्नो जिल्लाको कुनै पनि स्थान र बिशेषको चिनारी लेखेर प्रकाशन गर्न चाहानुभएमा अवश्य लेखि पठाउनुहोला । जसको लागि chinari2020@gmail.com अथवा info@localhost  मार्फत पनि सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *