Photo of Ilam

ईलाम जिल्ला ILAM District

परिचय

राज्य पुनः संरचना  अनुसार हाल १ नम्वर प्रदेशका १४ जिल्ला मध्ये इलाम जिल्ला एक हो।   इलाम जिल्लाको नामाकरणका सम्वन्धमा दुइवटा जनविश्वास रहि आएको पाइन्छ पहिलो इश्वीको १३०० वर्ष अघि पर्सिया (हालको इरान) का इलाम बंशी राजाले दक्षिण पश्चिम पर्सियाका काशी बंशी राजालाइ बिजय गरी सदाकालागि देश निकाला गरे र तिनीहरु पूर्वतर्फ लागे । तिनै मानिसहरु याहाँ आई बसोबास गरे र आफ्नो जन्मभूमिको सम्मानमा यो ठाउँको नामपनि इलाम राखे भन्ने जनविश्वास रहि आएको छ ।त्यस्तै दोश्रो इलामको अर्थ लेप्चा भाषामा पुत्का (एक प्रकारको मौरी) को मह हुन्छ, भने लिम्बु भाषामा घुमाउरो बाटो हुन्छ ।प्राचिन शास्त्रीय मत अनुसार राजा सरियातिले पुत्र प्राप्तिका लाlग हालको माईपोखरीमा पुत्रेष्ठि यज्ञ गरे । उनकी पत्नि छोराको सट्टा छोरी चाहन्थिन र यज्ञ गर्ने ब्राम्हणलाई खुसुक्क छोरी जन्मने यज्ञ गरिदिन आग्रह गरिन । ब्राम्हणहरुले पनि रानीको आग्रह अनुरुप छोरी जन्मने यज्ञ गरिदिए र छोरी (इला) जन्मिन । छोरी जन्मेको देखेर राजा सरियाती इलामा (इला-छोरी र मा चाहिदैन) इलामा भन्न थाले । यही इलामा पछि इलाम भयो भन्ने पनि भनाईछ ।

इलामको चियावारी
इलामको चियावारी
ऐतिहासिक चिनारी

नेपाल एकिकरण पूर्व दश लिम्वुवानको एक अंग स्वशासित प्रशासनमा रहेको थियो । यसक्षेत्रको सदरमुकाम नागरिगढीमा थियो । सुगौली सन्धिपछी २ वर्ष करफोक (लाप्चा भाषामा ढुकुर बस्नेठाउँ) मा वसेपछि विक्रम सम्वत १८७५ मा सदरमुकाम इलामडाँडामा सारियो । त्यसैले यो एकीरणकै समयदेखिको पुरानो सदरमुकाम कायम रहिरहेको जिल्ला पनि हो । नागरिगढीका पहिलो सुब्बा (प्रशासकीय प्रमुख) जयन्त खत्रीले नै सदरमुकाम करफोक हुदै इलाम डाँडामा सारेका थिए ।

माइ पोखरी इलाम
माइ पोखरी इलाम
इलामका जिल्लाका प्राकृतिक, सांस्कृतिक, धार्मिक र जातजातीको चिनारी

महाभारत र शिवालिक पर्वत शृङ्खलाको पूर्वदक्षिण काखमा अवस्थित नेपालको सुदूरपूर्वी पहाडी जिल्ला इलाम वास्तवमै प्राकृतिक दृष्टिले रमणीय छ । यहाँको चियाबारी, हरियाली, सानाठूला नदीनाला, पोखरी, मठमन्दिर, पर्वतीय शिखरहरु (श्री अन्तु, सन्दकपूर, सिध्दिथुम्का आदि) तथा अन्य प्राकृतिक सुन्दरता आदिले पर्यटकलाई आकर्षण गरिरहेका छन् । प्रकृतिको वरदानको रुपमा रहेको यहाँको उर्वर भूमि एवम् पौरखी कृषकहरूको अथक मेहनतले गर्दा यो जिल्ला कृषि उत्पादनमा अग्रणी मानिन्छ ।

सांस्कृतिक, र प्राकृतिक पक्षहरूमा समृद्ध यो जिल्ला ‘’पूर्वी पहाडकी रानी”, नगदेबालीको खानी’जस्ता उपनामले चिनिन्छ । इलाम जिल्लालाई विभिन्न ‘अ’ (हाल आठ) ‘अ’ को जिल्ला भनेर चिनिने गरेको छ । ‘अ’ को अर्थ अलैंची, अदुवा, अर्थोडक्स चिया, अकबरे खुर्सानी, ओलन, अम्रिसो, आलु र आतिथ्यले परिभाषित गरिन्छ । हाल किवि फलको उत्पादन पनि बढिरहेको छ ।

भारतको दार्जिलिङसँग सीमा जोडिएको इलाममा हल्का भिराला पहाड, ससाना थुम्काथुम्कीमा देखिएको हरियाली एवं स्वच्छ हावापानीबाट पर्यटकहरू आकर्षित हुने गर्छन् । मनै लोभ्याउने प्राकृतिक सौन्दर्य नै यहाँको प्रमुख आकर्षण मानिन्छ । सन्दकपुर, छिन्तापु, श्रीअन्तु, सिद्धिथुम्काजस्ता रमणीय पहाडहरू यस जिल्लामा रहेका छन् । जहाँ सयौं प्रजातिका चराहरू तथा विश्वकै दुर्लभ मानिएका रेड पाण्डा, दुम्सी, सालक लगायतका जनावरहरू पाइन्छ । यहाँका ऐतिहासिक बौद्ध गुम्बा, मन्दिर तथा लोपोन्मुख लाप्चा जातिका साथै राई, लिम्बु लगायतका अन्य जातजातिको संस्कृति नै इलामको सांस्कृतिक आकर्षण र पहिचान हो ।

चियावारी इलाम
चियावारी इलाम

विभिन्न जातजातिको आवासभूमि इलाम सांस्कृतिक रूपले अनेकतामा एकताको थलोका रूपमा पनि चिनिन्छ । लाप्चा, लिम्बू, राई, तामाङ, गुरूङ, शेर्पा, क्षेत्री, ब्राह्मण, नेवार आदि सम्प्रदायका मानिस यस जिल्लामा बसोबास गर्छन् । धान नाच, च्याब्रुङ, चण्डी नाच, मारुनी नाच, बालन, सगिँनी, डम्फु नाच आदि यहाँका जातीय सांस्कृतिक परम्परा हुन् ।

निर्वाचन क्षेत्रको विभाजन

प्रतिनिधिसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या २  रहेको छ भने प्रदेशसभा सदस्यकोलागि निर्धारित क्षेत्र संख्या ४ रहेको छ।

स्थानियतहको विभाजन

नेपाल  सरकार संघीय मामीला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले  संघीय संरचना अनुसार इलाम जिल्लाका साविकका गाउँ विकास समिति र नगरपालीकालाइ गाभेर जम्मा १० वटा स्थानीयतह निर्माण गरेको छ । जसमा ४  नगरपालिका र ६ वटा गाउँपालीका रहेका छन । जसलाइ तल प्रस्तुत गरीएको छ ।

१.    नामः ईलाम नगरपालिका

केन्द्रः साविक ईलाम नगरपालिका कार्यालय

जनसङ्ख्याः ४८५३६

क्षेत्रफलः १७३.३२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १२

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

साखेजुङ

१-९

सुम्वेक

१-९

पुवाझुवा

१-९

बरबोटे

४-५

माईपोखरी

१-३

बरबोटे

१-३,६-९

ईलाम

८-९

ईलाम

१-२

ईलाम

६-७

ईलाम

३-५

१०

गोदेक

१-९

११

सोयाक

१-९

सिध्दिथुम्का

१२

साङरुम्बा

१-६

 २.    नामः देउमाई नगरपालिका

केन्द्रः साविक देउमाई नगरपालिका कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३२९२७

क्षेत्रफलः १९१.६३ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ९

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

चामैता

१-६

चमैता

देउमाई

१-२

देउमाई

शान्तिडाँडा

५-८

साङ्गरुम्बा

देउमाई

३-४

देउमाई

६-९

शान्तिडाँडा

१-४,९

सिध्दिथुम्का

१-६,८-९

जितपुर

१-२

साङ्गरुम्बा

८-९

जितपुर

३-९

 ३.    नामः माई नगरपालिका

केन्द्रः साविक दानावारी गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः ३२५७६ 

क्षेत्रफलः २४६.११ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १०

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

दानावारी

८-९

दानावारी

दानावारी

५-७

दानावारी

२-३

दानावारी

लक्ष्मीपुर

महमाई

१-४

महमाई

५-७

महमाई

८-९

चिसापानी

१-४,९

१०

चिसापानी

५-८

 ४.    नामः सूर्येदय नगरपालिका

केन्द्रः साविक सूर्येदय नगरपालिकाको कार्यालय

जनसङ्ख्याः ५६६९१

क्षेत्रफलः २५२.५२ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः १४

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

गोर्खे

१-९

जोगमाई

८-९

पशुपतिनगर

३-५,७

पशुपतिनगर

१,२,६,८,९

श्रीअन्तु

१-९

समालवुङ

समालवुङ

१-८

सूर्येदय

१२-१३

सूर्येदय

१४-१५

सूर्येदय

१०-११

सूर्येदय

८-९

१०

सूर्येदय

६-७

११

सूर्येदय

३-५

१२

सूर्येदय

१-२

१३

लक्ष्मीपुर

३,६,७,९

१४

लक्ष्मीपुर

१,२,४,८

 ५.    नामः फाकफोकथुम गाउँपालिका

केन्द्रः साविक आमचोक गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१६१९

क्षेत्रफलः  १०८.७९ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ७

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

आमचोक

७-९

फाकफोक

१-४

फाकफोक

५-९

आमचोक

१-६

फूएतप्पा

१-९

लुम्दे

१-९

एकतप्पा

१-४

चमैता

७,९

एकतप्पा

५-९

 ६.    नामः चुलाचुली गाउँपालिका

केन्द्रः साविक चुलाचुली गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २०८२०

क्षेत्रफलः १०८.४६ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

चुलाचुली

१,२

चुलाचुली

३,४

चुलाचुली

५,६

चुलाचुली

चुलाचुली

८,९

साकफारा

१-९

 ७.    नामः माईजोगमाई गाउँपालिका

केन्द्रः साविक नयाँबजार गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः २१०४४ 

क्षेत्रफलः १७२.४१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

नयाँबजार

१-४, ६-९

जोगमाई

१-७

नामसालिङ्ग

१-४

नयाँबजार

नामसालिङ्ग

५-९

सोयाङ

१-९

प्याङ्ग

१-९

 ८.    नामः माङसेबुङ गाउँपालिका

केन्द्रः साविक ईभाङ गा.वि.स.को कार्यालय

जनसङ्ख्याः १८५०३

क्षेत्रफलः १४२.४१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक

 गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

गजुरमुखी

१-९

ईभाङ

१-५,९

बाँझो

७-८

ईभाङ

६-८

बाँझो

बाँझो

बाँझो

१,३-६

 ९.    नामः रोङ गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ४ पहाडी गाउँ

जनसङ्ख्याः १९१३५

क्षेत्रफलः १५५.०६  (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ६

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

शान्तिपुर

१,२,४-६,८,९

शान्तिपुर

३,७

इरौटार

२,४

कोल्बुङ

१,२,५-८

इरौटार

कोल्बुङ

३,४,९

इरौटार

१,५-९

जिर्मले

१-९

 १०.          नामः सन्दकपुर गाउँपालिका

केन्द्रः वडा नं. ३ माबुमोड देउराली

जनसङ्ख्याः १६०६५

क्षेत्रफलः १५६.०१ (वर्ग कि.मि.)

वडा संख्याः ५

वडा नं.

समावेश भएका साविक 

गा.वि../.पा.हरू

साविक वडा नं.

माईपोखरी

४-९

माईमझुवा

१-९

सुलुबुङ्ग

१-९

मावु

१-९

जमुना

१-९

स्राेतः नेपाल सरकार संघीय मामीला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय , जिल्ला प्रशासन कार्यालय इलाम र जिल्ला समन्वय समिति इलाम । याे लेखमा कमिकमजोरी भएमा कमेन्ट बक्समा छोडिदिनुहोला । यदि तपाइ आफैले इलाम जिल्लाकाे कुनै स्थान र विशेषको लेख लेखेर चिनारी नेपालमा प्रकाशन गर्न चाहेमा chinari2020@gmail.com मा सम्पर्क गर्न सक्नुहुने छ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *